احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 228

ص:243

1- (1) قواعد الاحکام 156:2؛ الحدائق الناظره 4:21؛ تذکره الفقهاء 291:14؛ ریاض المسائل 260:9؛ العروه الوثقی مع تعلیقات عده من الفقهاء 401:5؛ تفصیل الشریعه کتاب المضاربه... والضمان: 359.
2- (2) تذکره الفقهاء 185:14.
3- (3) قواعد الاحکام 156:2؛ جواهر الکلام 115:26؛ مستمسک العروه الوثقی 251:13.
4- (4) جامع المقاصد 315:5.
5- (5) مجمع الفائده والبرهان 284:9-285.
6- (6) العروه الوثقی مع تعلیقات عده من الفقهاء 401:5-402؛ موسوعه الامام الخویی؛ المبانی فی شرح العروه الوثقی، کتاب المساقاه 394:31.
7- (7) کاشف الغطاء و محقق عراقی، همان.
8- (8) مستمسک العروه الوثقی 251:13-252.

هم چنین شرط است مضمون له (کسی که برای او ضمانت میشود) بالغ، رشید و عاقل باشد، بنابراین صحیح نیست برای کودک ضمانت شود.(1) دلیل این حکم همان ادلّه عدم صحّت ضمانت کودک است.(2)

آیت الله فاضل لنکرانی میگوید: «اعتبار بلوغ، عقل، رشد و اختیار در هر یک از ضامن و مضمون له به این جهت است که ضمانت از تصرّفات مالی است و کسی که اوصاف مزبور یا بعضی از آن ها را ندارد، نمیتواند تصرّفات مالی داشته باشد.(3) امّا در مضمون عنه (کسی که از او ضمانت میشود) به اتّفاق فقها بلوغ و عقل معتبر نیست».(4) بایدافزود حتی لازم نیست مضمون عنه زنده باشد، از این رو صحیح است از میّت ضمانت شود،(5) چرا که مضمون عنه خارج از عقد ضمان میباشد.

3- ضمان در حقوق مدنی

طبق ماده 686 قانون مدنی: «ضامن باید برای معامله اهلیّت داشته باشد»، زیرا ضامن در عقد ضمان تعهّد به دَین مینماید و اهلیّت طبق ماده 190 قانون مدنی از شرایط اساسی هرمعامله ای است، بنابراین ضمان کودک و مجنون باطل است، زیرا آنان دارای اهلیّت معامله نمیباشند.(6)

4- مفهوم حواله در لغت و اصطلاح

حواله در لغت از حوّل به معنی نقل از جایی به جای دیگر است(7) و در اصطلاح فقها عقدی است که تشریع شده برای انتقال مال از ذمّه ای به ذمّه دیگری که مانند آن بدهکار