احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 238

ص:253

1- (1) ابن قدامه، المقنع: 97؛ المغنی والشرح الکبیر 533:4؛ المُبدع 319:4؛ کشاف القناع 533:3.
2- (2) سید حسن امامی، حقوق مدنی 174:2.
3- (3) لسان العرب 141:8؛ مصباح المنیر: 252؛ مجمع البحرین 770:2.
4- (4) ر. ک: شرائع الاسلام 149:2؛ قواعد الاحکام 311:2؛ مسالک الافهام 7:5؛ جواهر الکلام 2:27.
5- (5) سید حسن امامی، حقوق مدنی 143:2.

2. صحت مزارعه کودک

مزارعه توسط کودک غیر ممیّز، باطل و بیاثر است، ولی نسبت به ممیّز دو نظر مطرح است.

الف: مشهور فقها آن را باطل میدانند، بعضی از فقیهان به آن تصریح نموده اند(1) و برخی دیگر از اطلاق عبارات شان به دست میآید.(2) مستند این نظر ادلّه ای است که برای بطلان بیع کودک به طور مطلق اقامه شده و پیش تر ذکر گردید.

ب: قول دیگری که برخی از فقها پذیرفته اند و قوی هم به نظر میرسد، این است که مزارعه توسط کودک با اذن ولی شرعی صحیح است.(3) مرحوم کاشف الغطا در این باره مینویسد: «شرط است دو طرفی که عقد مزارعه را جاری میسازند عاقل باشند، ولی شرط نیست بالغ باشند، بنابراین مزارعه کودکی که ولی به او اذن داده صحیح است.(4) این نظر از کلمات برخی دیگر از فقها نیز استفاده میشود».(5)

به هر صورت ظاهراً دلیلی بر بطلان مزارعه کودک ممیّز، در صورتی که با اذن ولی شرعی انجام پذیرد و مصلحت او در آن رعایت شود، وجود ندارد، اعم از این که کودک زارع باشد و در زمین مالک زراعت نماید یا این که زمین مالکی خود را جهت مزارعه در اختیار زارع قرار دهد. قانون مدنی نیز مزارعه را از عقود معیّنه میداند که باید دارای شرایط اساسی صحت بر معامله مذکور در ماده 190 باشد، در غیر این صورت باطل خواهد بود.(6)