احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 253

ص:268

1- (1) وسائل الشیعه 211:19 باب 15 من ابواب کتاب وقوف و صدقات، ح 1.
2- (2) همان: ح 2 و 3؛ همان 79:22 باب 32 من ابواب مقدمات طلاق، ح 7.
3- (3) النهایه و نکتها 119:3؛ ریاض المسائل 91:10.
4- (4) وسائل الشیعه 186:19 باب 6 من ابواب کتاب الوقوف و الصدقات، ح 2-4.
5- (5) همان: ح 4؛ تهذیب الاحکام 146:9-147، ح 608.
6- (6) مقابس الانوار: 259؛ جواهر الکلام 21:28؛ جامع المدارک 12:4-13؛ مهذب الاحکام 40:22؛ تحریر الوسیله 61:2؛ العروه الوثقی مع تعلیقات عده من الفقهاء 313:6.
7- (7) وسائل الشیعه 186:19 باب 6 من ابواب کتاب الوقوف و الصدقات، ح 2.
8- (8) تفصیل الشریعه، کتاب الوقف: 44.
9- (9) سید ابوالقاسم خوئی، منهاج الصالحین 237:2.

مزبور بیان گردیده، باشد. دلیل این مدّعا روشن است، زیرا قانون مدنی به پیروی از نظر مشهور فقهای امامیّه وقف را مطلقا، خواه وقف عام باشد یا وقف خاص، عقد دانسته و محتاج به قبول میداند، از این رو در ماده 57 قانون مزبور آمده است: «واقف باید مالک مالی باشد که وقف میکند و به علاوه دارای اهلیتی باشد که در معاملات معتبر است».

ج: هبه

1. مفهوم هبه در لغت و اصطلاح

هبه در لغت از «وَهَبَ یهَبُ» به معنی بخشش و تملیک بلاعوض است(1). در اصطلاح فقهی آن را به بخشش و تملیک مجانی و بلاعوض تعریف نموده اند. محقق حلی در این باره مینویسد: هبه عقدی است که به مقتضای آن فردی عین مال خود را رایگان به طور منجّز و بدون این که قصد قربت داشته باشد به دیگری تملیک مینماید(2). عبارت برخی از فقها نیز نزدیک به همین مضمون میباشد(3).

باید دانست که هبه در اصطلاح فقهای امامیه در دو معنی بکار میرود.

الف: هبه به معنای عام و مقصود از آن تملیک مال بدون عوض میباشد. هبه در معنی مزبور مترادف با کلمه عطیه است و شامل هدیه، جایزه، نحله، صدقه و وقف میباشد(4).

ب: هبه به معنی خاص و آن عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را به دیگری به طور رایگانً تملیک میکند.(5)

ماده 795 قانون مدنی نیز هبه را همین گونه تعریف کرده است. به هر صورت تملیک کننده را «واهب» طرف دیگر که به او بخشش میشود را «متّهب» و مالی را که مورد هبه قرار میگیرد را «عین موهوبه» نامند.