احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 279

ص:294

1- (1) ر. ک: شرائع الاسلام 163:3؛ ایضاح الفوائد 162:2؛ جامع المقاصد 191:6؛ مسالک الافهام 154:11؛ جواهرالکلام 196:35.
2- (2) جعاله بر عمل نامشروع یا بر عمل غیر عقلایی باطل است.
3- (3) تحریر الوسیله 539:1.
4- (4) مبسوط در ترمینولوژی حقوق 1551:2.
5- (5) دکتر سید حسن امامی، حقوق مدنی 199:2.

ممیّز بتواند در عقد جعاله عامل قرار گیرند، زیرا با معتبر بودن عباراتشان آنان میتوانند طرف عقد قرار گیرند و تعهد به انجام عمل نمایند».(1)

ب: غصب

1. مفهوم غصب در لغت و اصطلاح

غصب در لغت به معنای گرفتن چیزی با ستم است(2). برخی دیگر کلمه عدوان را بدان اضافه نموده اند(3) امّا در اصطلاح، فقها تعاریفی در مورد آن ارائه نموده اند که با معنای لغوی آن متناسب و نزدیک است. به عنوان نمونه محقق حلّی و شهید اول و برخی دیگر فرموده اند: «الغصب هو الاستقلال باثبات الید علی مال الغیر عدواناً»(4)یعنی غصب آن است که شخص مستقلاً و به تنهایی بر مال دیگری (اعم از عین یا منفعت) به طور ظلم و ستم دست گذارده و مسلط میشود. طبق این تعریف اگر کسی به حق دیگری تجاوز کند، مثل حق تحجیر و حق نشستن در مسجد و در مدرسه و... غصب به حساب نمیآید. هم چنین اگر در خانه ای که صاحب خانه نیز در آن سکونت دارد به نحو اشاعه سلطه پیدا کند، مصداق غصب نخواهد بود، با اینکه در هر دو مورد به طور یقین غصب است. بدان جهت برخی از فقیهان به جای کلمه «الاستقلال» «الاستیلاء» و به جای «مال غیر» «حق غیر» به کار برده و فرموده اند: «بهتر است غصب را این گونه تعریف نمود: «الغصب هو الاستیلاء علی حقّ الغیر بغیر حقّ»، یعنی غصب عبارت است از استیلاء بر حق غیر به طور عدوان».(5) ظاهراً تعریف مزبور نظر مشهور فقها است و شامل غصب حقوق نیز میباشد.

قانون مدنی نیز به پیروی از این دیدگاه در ماده 308 مقرر میدارد: «غصب استیلا بر حق غیر است به نحو عدوان».