احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 288

ص:303

1- (1) همان: باب 23، ح 1.
2- (2) همان: ح 6.
3- (3) همان: باب 9، ح 7.
4- (4) همان: ح 6.
5- (5) همان: باب 18، ح 7.

2. امام صادق علیه السلام فرموده است: در طلب روزی و نیازهای زندگی تنبلی نکنید، چراکه پدران و نیاکان ما به دنبال آن میدویدند و آن را طلب میکردند.

«لاتَکْسَلُوافِی طَلَبِ مَعایِشِکُمْ فَإنَّ آبائَنَا کَانُوا یَرْکُضُونَ فِیهَا وَ یَطْلُبُونَهَا»(1). 3. امام باقر علیه السلام فرموده است: من مردی را که در کار دنیایش تنبل باشد مبغوض میدارم، زیرا کسی که در کار دنیایش تنبل باشد (با اینکه ثمره اش به زودی نصیب او خواهد شد) در کار آخرتش تنبل تر است.

«اِنِّی لَأُبْغِضُ الرَّجُلَ أوْ ابْغِضُ لِلرَّجُلِ انْ یَکُونَ کَسْلانَا «کسلان» عَنْ امْرِ دُنْیاهُ وَ مَنْ کَسِلَ عَنْ امْرِ دُنْیاهُ فَهُوَ عَنْ امْرِ آخِرَتِهِ اکْسَلُ»(2). 4. موسی بن جعفر علیه السلام فرموده است: خداوند بنده پر خواب را مبغوض میشمرد. خداوند انسان بیکار را دشمن دارد.

«اِنَ اللهَ تَعالی لَیُبْغِضُ الْعَبْدُ النَّوَّامَ، انَّ اللهَ لَیُبْغِضُ الْعَبْدَ الفَارِغَ»(3). لازم به یادآوری است اطلاق و عموم آیات و روایاتی که ذکر شد و بسیاری دیگر که بیانگر دیدگاه اسلام در اهمیّت کار و تلاش برای معیشت و اداره زندگی است، کودک ممیّز که توانایی انجام کار را دارد، به ویژه نوجوانانی که نزدیک به بلوغ اند، را شامل میشود. بیگمان پذیرفته نیست ادّعا شود تنبلی و بیکاری از فرد مکلّف نکوهیده است و در حق نوجوان این چنین نیست.

3- بهره گیری از کار کودک

بر اساس تازه ترین آمار منتشر شده توسط سازمان های بین المللی هم اکنون در جهان در حدود 200 میلیون دختر و پسر بین 5 تا 14 ساله مشغول به کار هستند. به عنوان نمونه تنها در کشور هند بر اساس آمار رسمی 13 میلیون کارگر خردسال وجود دارد که برای کارهای سنگین و طاقت فرسا ساعتی 14 سِنت دستمزد دریافت میکنند.

بهره کشی از کودکان در اشکال مختلف کار اجباری، بردگی، انواع کارهای سخت و زیان آور، کار خانگی بدون مزد، مشاغل سیاه و کاذب، قاچاق کودکان، هم چنان