احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 308

ص:323

1- (1) لسان العرب 278:5؛ مصباح المنیر: 507؛ مجمع البحرین 1489:3.
2- (3) مقاییس اللغه 99:5.
3- (4) ولایه الحکم شرعاً لمن له اهلیته الفتوی بجزئیات القوانین الشرعیه علی اشخاص معیّنه أو «معیّنین» بشرّیه باثبات الحقوق و استیفائها للمستحق. ر. ک: تراث الشیخ الاعظم کتاب القضاء و الشهادات: 25؛ ایضاح الفوائد 293:4؛ مسالک الافهام 325:13؛ ریاض المسائل 5:15؛ تفصیل الشریعه کتاب القضاء و الشهادات: 11. بااختلاف در بعضی از تعبیرات.

اختلاف و فصل مخاصمه به کار میرود. از این رو بزرگان فقهای معاصر آن را به «فصل خصومت بین دو طرف تخاصم و حکم به ثبوت ادعای مدّعی یا عدم حق برای او نسبت به مدّعا علیه»(1) یا «حکم بین مردم برای رفع تنازع از بین آنها»(2) تفسیر میکنند.

بعضی از صاحب نظران در حقوق مدنی در تبیین واژه قضا نوشته اند: «قضا دادرسی داوری صدور رأی در امور جزیی (جزیی منطقی) است، خواه برای فصل خصومات باشد یا در مصالح عامه مانند امور حسبی».(3)

2- اقسام قضاوت

در یک نگاه کلی میتوان قضاوت را به دو قسم تقسیم نمود:

1 - دادرسی مدنی که قضاوت مصطلح در فقه به آن اختصاص دارد.

2 - دادرسی کیفری که از شؤون ولایی محسوب میشود، ولی قضاوت با رویکرد حکومتی شامل آن نیز میگردد.

دادرسی مدنی یا قضاوت مصطلح در فقه نیز به دو قسم تقسیم میشود:

الف: دادرسی مدنی توسط قاضی منصوب، یعنی قضاوتی که قاضی آن از سوی شارع یا فقیه یا حاکم اسلامی دارای منصب قضا میباشد و حکم قضایی وی نافذ است.

ب: دادرسی مدنی توسط قاضی تحکیم، یعنی قضاوت توسط شخصی که دو طرف دعوا او را به عنوان حاکم برای خویش برگزیده اند و الزام به حکم وی را پذیرفته اند.(4)

3- عدم اهلیت کودک برای قضاوت

برای تصدّی قضاوت شرایطی بیان شده است، از جمله این که لازم است قاضی، مسلمان، عاقل، بالغ و آزاد باشد. بنابراین کودک برای قضاوت اهلیّت ندارد و صحیح