احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 332

ص:347

1- (1) التنقیح فی شرح العروه الوثقی (الاجتهاد و التقلید) 215:1-214.
2- (2) مستمسک العروه الوثقی 41:1؛ مرتضی بن محمد الاردکانی، الاجتهاد و التقلید: 68-67.
3- (3) الدّر النضید فی الاجتهاد و التقلید 416:1؛ آیت الله نجفی مرعشی، القول الرشید فی الاجتهاد و التقلید 403:1.
4- (4) التنقیح فی شرح العروه الوثقی الاجتهاد و التقلید 215:1-214.
5- (5) ر. ک: مستمسک العروه الوثقی 41:1؛ التنقیح فی شرح العروه الوثقی الاجتهاد و التقلید 215:1-214؛ بحوث فی الاصول (مبحث اجتهاد و تقلید): 68.

لیکن با عنایت به ادّعای تسالم و اجماعی که شده است، اگر این اجماع کامل بوده و کاشف از رأی معصوم علیه السلام باشد، که ظاهراً چنین است، به احتیاط واجب باید شرط بلوغ در مفتی رعایت گردد، بر این اساس تقلید از مجتهد غیر بالغ جایز نیست.(1)

باید یاد آور شد اگر کودک قبل از بلوغ، مراحل رسیدن به مرتبه اجتهاد را پیموده باشد و در زمان بلوغ وی به فتوای او عمل شود، بیتردید جایز و صحیح است،(2) و اختلاف نظری که در عنوان قبل ذکر شد، ربطی به این مسأله ندارد.

5- صحت تقلید کودک

این مسأله در بین فقهای گذشته مطرح نشده است، ولی برخی اعلام فقهای معاصر فرموده اند که تقلید کودک صحیح است(3) و دلیل این دیدگاه عبارت است از:

الف: اطلاق ادلّه حجیّت فتوای مجتهد برای غیر عالم، این ادلّه غیر بالغ را شامل میشود، زیرا هیچ کدام از آنها بلوغ را در مفتی معتبر نمیداند، به عنوان مثال در قرآن میخوانیم: شایسته نیست مؤمنان همگی [به سوی میدان جهاد] کوچ کنند، چرا از هر گروهی طایفه ای از آنان کوچ نمیکند [و طایفه ای بماند] تا در دین [و معارف احکام اسلام] آگاهی پیدا کنند و به هنگام بازگشت به سوی قوم خود آنها را انذار نمایند تا از مخالفت فرمان پروردگار بترسند. (وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّهً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَهٍ مِنْهُمْ طائِفَهٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ)4 . و نیز میفرماید: اگر نمیدانید از اهل اطلاع بپرسید. (فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ)5 . بنابراین که این آیات دلالت بر حجیّت فتوای مجتهد و جواز رجوع غیر عالم به عالم