احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 333

ص:348

1- (1) ر. ک: موسوعه احکام الاطفال و ادلّتها 294:7-293.
2- (2) تراث الشیخ الاعظم، مجموعه رسائل فقهیه و اصولیه (منها رساله الاجتهاد و التقلید): 57.
3- (3) آیت الله خوئی، منهاج الصالحین 5:1؛ آیت الله سیستانی، منهاج الصالحین 9:1؛ آیت الله میرزا جواد تبریزی، منهاج الصالحین 6:1.

جهت عمل به فتوای وی را داشته باشد،(1) شامل کودک ممیّزی که حکم را میفهمد و قدرت انجام آن بر طبق فتوای مجتهد را دارد، میگردد. هم چنین روایات مستفیضه بلکه متواتر دلالت بر جواز تقلید دارد و غیر بالغ را شامل میشود، مثلاً درتوقیعی به خط شریف حضرت صاحب الامر علیه السلام آمده است: در حوادثی که برای شما پیش میآید به راویان احادیث ما مراجعه کنید (حکم مسائل فقهی خود را از آنهابگیرید)، زیرا آنها حجت من بر شما میباشند و من حجت خدایم. «وَامَّااَلْحَوادِثُ الْوَاقِعَهُ فَارْجِعُوا فِیهَا إلی رُوَاهِ حَدیثِنَا فَاِنَّهُمْ حجتی عَلَیکُم وَ أنَا حُجَّهُ اللهِ»(2). اطلاق این روایت و دیگر روایات(3) کودک ممیّز را شامل میشود، و او یکی ازمصادیقی است که به حکم این روایات باید به روات احادیث ائمه علیهم السلام (مجتهد جامع الشرایط) برای گرفتن فتوی و عمل بر طبق آن مراجعه نماید و در این باره فرقی بین کودک و بالغ نیست.

ب: از جمله ادلّه جواز تقلید، سیره عقلایی بر رجوع غیر اهل خبره به خبره میباشد و روشن است که علمای دین در فهم احکام دین خبره میباشند و چون این سیره از طرف شارع ردع نشده، میتواند دلیل جواز تقلید قرار گیرد. این سیره در بین متشرعه و مسلمین در دوران های گذشته جاری بوده و اختصاصی به افراد متشرّع از امامیه نداشته، بلکه بعید نیست ادّعا شود اختصاصی به مسلمین هم ندارد، بلکه در بین همه ملّت ها که دارای احکام دین میباشند جریان داشته است و مردم عوام برای فهم مسائل دینی به علما مراجعه مینمودند. با این توضیح معلوم میشود، این سیره امر تعبّدی شرعی نیست، بلکه سیره ای است عقلایی بر رجوع جاهل به عالم و غیر خبره به اهل خبره(4) ، اعم از این که فرد جاهل بالغ باشد یا غیر بالغ.