احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 335

ص:350

1- (1) مثل علم رجال که بیانگر احوال راویان حدیث از جهت وثاقت و اعتماد و یا عدم وثاقت میباشد و علم درایه که در آن از حالاتی که بر روایات از جهت متن عارض میگردد بحث میشود.
2- (2) معالم الدین: 199؛ وصول الأخیار الی اصول الأخبار: 187؛ ابوالفضل حافظیان البابلی، رسائل فی درایه الحدیث 133:1.
3- (3) معارج الاصول: 150؛ مبادی الوصول الی علم الاصول: 206؛ «الطریحی»، جامع المقال: 19؛ تهذیب الوصول الی علم الاصول: 230.
4- (4) وصول الاخیار الی اصول الاخبار: 187؛ فخرالدین طریحی، جامع المقال: 19؛ رسائل فی درایه الحدیث 33:2؛ الفصول الغرویه فی الاصول الفقهیه: 291.
5- (5) تهذیب الوصول الی علم الاصول: 230؛ معالم الدین: 199.

ه -: روایت فاسق مقبول نیست، از این رو به طریق اولویت روایت کودک نیز نباید قبول باشد، زیرا چه بسا ترس از خداوند فاسق را از دروغ گفتن منع نماید، به خلاف کودک چرا که وی تکلیف ندارد تا از دروغ پرهیز نماید.

لیکن ادلّه مزبور مورد ایراد و خدشه واقع شده است، زیرا با وجود بنای عقلا بر پذیرش خبر مورد اطمینان، اصل جاری نمیشود و اجماعی که ادعّا شده است، تعبّدی و کاشف از رأی معصوم نیست و دلیل پرهیز از کذب فقط ترس از خدا نمیباشد، بلکه چه بسا شخص به جهت اینکه روحی سالم دارد و طالب کمالات معنوی است، از دروغ پرهیز مینماید.(1)

7- تحقیق در مسأله

به نظر میرسد حق این است که گفته شود اگر از خبر کودک ممیّز اطمینان پیدا نشود که از معصوم علیه السلام صادر شده، قطعاً حجیّت ندارد و به مقتضای اصل و عموم ادلّه ای که دلالت بر منع از عمل به خبر غیر علمی دارد، نباید مورد قبول واقع شود، امّا اگر اطمینان (اطمینان نوعی) پیدا شود به گونه ای که غالب مردم از خبر شخص عادل، علم پیدا میشود، در این صورت بعید نیست خبر کودک معتبر باشد و مورد قبول واقع شود، زیرا دلیل عمده بر اعتبار و حجیّت خبر واحد بنای عقلا است و عقلا خبر مورد وثوق را مقبول میدانند.

به عبارت دیگر، بنای عرف و عقلا از گذشته بر این قرار گرفته که اگر به صدور خبری اطمینان یابند به آن ترتیب اثر میدهند و در صورتی که اطمینان صدور خبر پیدا کنند، فرقی بین راوی بالغ و غیر بالغ نیست.

بعضی از بزرگان فرموده اند: «اگر کودک ممیّز راوی خبر باشد و اطمینان به صدور خبر وی از معصوم علیه السلام پیدا شود، به گونه ای که عقلا به خبر عادل اطمینان پیدا میکنند، باید مورد قبول واقع شود، چون در این صورت مانعی برای پذیرش آن نیست و دلیلی که برای حجیّت خبر لازم است، وجود دارد».(2)