احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 348

ص:363

1- (1) المبسوط 278:5؛ شرایع الاسلام 287:4؛ مسالک الافهام 503:15؛ غایه المرام 482:4.
2- (2) جامع المدارک 294:6-293؛ مهذب الاحکام 362:29؛ تحریر الوسیله 606:2، مسأله 4؛ تفصیل الشریعه کتاب الدیات: 341؛ موسوعه الامام الخوئی مبانی تکمله المنهاج 249:42.
3- (3) جواهرالکلام 407:43.
4- (4) الکافی 276:7، ح 2؛ وسائل الشیعه 30:29، باب 9 من ابواب القصاص فی النفس، ح 1.

در روایت صحیح دیگری فرموده است: قاتل باید از این عمل پشیمان و نادم باشد و تصمیم جدّی داشته باشد بعد از آن، آن را تکرار ننماید و تا آخر عمر به درگاه خداوند متعال استغفار نماید.

«و َیعزِمَ عَلی تَرکِ العَودِ وَ یَستَغفِرَ اللهَ عَزَّوَجَل ابَدَاً مَابَقَی».(1)و در مورد قتل خطایی در قرآن میخوانیم: برای هیچ فرد با ایمانی مجاز نیست فرد با ایمانی را به قتل برساند، مگر این که این کار از روی خطا و اشتباه از او سر زند وهرگاه کسی فرد با ایمانی را از روی خطا به قتل برساند، باید یک برده آزاد کند و دیه را به کسان مقتول بپردازد، مگر این که آنها دیه را ببخشند.

(فَتَحْرِیرُ رَقَبَهٍ مُؤْمِنَهٍ وَ دِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ إِلی أَهْلِهِ)2 . البته در این آیه حکم کفاره و مصادیق مرتّبه قتل خطایی به طور کامل ذکر نشده است، ولی در روایاتی که در تفسیر آیه وارد شده بیان گردیده است.(2)

به هر صورت اطلاق این آیه و روایاتی که ذکر شد و دیگر روایات به طور قطع شامل کودک ممیّز میگردد، زیرا عنوان قتل مسلمان نسبت به وی صادق است. هم چنین قتل کودک غیر ممیّز و نیز جنین در صورتی که روح در آن دمیده شده باشد را نیز شامل میشود. صاحب جواهر در این باره مینویسد: «اگر در جنین روح دمیده شده باشد، در قتل او کفّاره واجب میشود، زیرا عنوان قتل بر او صادق است».(3) قریب به همین مضمون را برخی دیگر از فقها(4) از جمله آیت الله فاضل لنکرانی قدس سره(5) بیان فرموده است.

6- جنایت بر اعضای کودک

به اتّفاق فقها اگر فرد بالغِ عاقل، دیگری را از روی عمد مجروح سازد یا اعضا و جوارح وی را قطع نماید، با وجود شرایط مقرّر در فقه، قصاص میشود. اعم از این که عضو قطع شده از اعضای مشهور باشد، مانند دست، پا، بینی یا غیر مشهور مانند جراحت بر