احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 35

ص:50

1- (1) جواهر الکلام 439:28؛ مفتاح الکرامه 104:16-105.
2- (2) وسائل الشیعه 251:17، باب 72 من ابواب ما یکتسب به، ح 5.
3- (3) تهذیب الاحکام 244:9، ح 42.
4- (4) وسائل الشیعه 250:17-253، باب 72 من ابواب ما یکتسب به، ح 2-3-4-6 و 10.
5- (5) ر. ک: موسوعه احکام الاطفال وادلّتها 418:2 الی 420.
6- (6) تذکره الفقهاء 268:14؛ مفتاح الکرامه 97:16.
7- (7) ریاض المسائل 342:10.
8- (8) مهذّب الاحکام 222:22.

صورت دوم: موردی است که ولی، غنی است و نیازمند گرفتن اجرت نیست. درچنین حالتی آیا حق دارد از اموال کودک در مقابل عملی که انجام میدهد، استفاده کند و یا خیر؟

بعضی از فقها قائل به عدم جواز شده اند،(1) زیرا در آیه شریفه امر شده که اگر ولی، غنی و بینیاز است باید عفاف داشته باشد و چیزی از اموال ایتام را برندارد. (وَ مَنْ کانَ غَنِیًّا فَلْیَسْتَعْفِفْ)2 و امر دلالت بر وجوب دارد، بعضی از روایات(2) نیز مؤیّد این برداشت میباشد.

از این استدلال جواب داده شده است به این که ماده استعفاف و تعفّف دلالت بر رجحان و اولویت دارد، چنان که در لغت، استعفاف را به معنی طلب عفاف معنی کرده اند.(3) بنابراین استعفاف در آیه مبارکه، حمل بر استحباب(4) میشود.

در مقابل دیدگاه اوّل، برخی دیگر از فقها(5) معتقدند، برای ولی هر چند غنی باشد، جایز است به اندازه ای که عمل او قیمت دارد (اجره المثل) از اموال مولّیعلیه بردارد و بین غنی و فقیر در این حکم فرقی نیست.

بعضی نیز فرموده اند: اگر چه جایز است، لیکن احوط و أولی آن است که در صورت عدم نیاز، از گرفتن آن اجتناب ورزد.(6) این دسته از فقها برای اثبات نظریّه خود، به اموری استناد نموده اند، از جمله:

1 - اطلاق اخبار وارد شده در این باب که به برخی از آنها در توضیح صورت اوّل اشاره شد، این اخبار، مسأله مورد بحث را نیز شامل میشود.