- فصل نهم: ولایت بر اموال کودک (اداره اموال کودک توسط اولیا) 1
- اشاره 1
- 1- ولایت پدر و جدّ پدری 3
- 2- ادلّه فقهی ولایت بر اموال صغار 4
- 3- تذکّر چند مطلب 8
- 4- ولایت پدر و جدّ پدری بر اموال کودک در حقوق مدنی 10
- 5- ولایت وصی 10
- 6- ادلّه فقهی ولایت وصی بر اموال صغار 11
- 7- ولایت وصی بر اموال صغار در حقوق مدنی 13
- 8- ولایت وکیل پدر، و یا جدّ پدری 13
- 9- ولایت حاکم 14
- 10- ادلّه ولایت حاکم بر اموال ایتام 15
- 11- ولایت قضات و مؤمنین عادل بر اموال ایتام 15
- 12- ولایت حاکم و قضات در حقوق مدنی 15
- 13- شرایط ولایتِ اولیا بر اموال صغار 16
- 14- احراز مصلحت یا عدم مفسده 24
- 16- رعایت مصلحت طفل (مولی علیه) در حقوق مدنی 25
- اشاره 27
- 1- خرید و فروش و تجارت 27
- 3- مضاربه در اموال کودک 28
- 4- رهن گذاردن اموال کودک 29
- 5- تصرفات ولی قهری به نفع خود 30
- 6- اجاره اموال کودک 31
- 8- حق الزحمه ولی در حقوق مدنی 36
- 9- استیفای حقوق مختلف کودک 37
- 10- موارد سقوط ولایت اولیا بر اموال صغار 41
- اشاره 43
- 1- ولایت پدر و جدّ پدری 45
- 2- ادلّه ولایت پدر و جدّ پدری بر تزویج صغار 45
- 4- ولایت پدر و جدّ پدری بر تزویج صغار در حقوق مدنی 48
- 5- ولایت وصی بر نکاح صغار 49
- 6- ولایت حاکم بر نکاح صغار 51
- 7- شرایط ولی در اعمال ولایت بر نکاح صغار 53
- 8- رعایت مصلحت در نکاح صغار از دیدگاه قانون مدنی 56
- ب: حرمت ازدواج 58
- الف: تضمین مهریّه 58
- اشاره 58
- ج: عدم اختیار بر فسخ نکاح بعد از بلوغ 59
- د: حرمت نزدیکی با زوجه صغیره 60
- ه -: مجازات نزدیکی با زوجه صغیره 60
- و: وجوب پرداخت نفقه زوجه صغیره 61
- ز: عدم رعایت مصلحت در نکاح صغار 62
- ح: توارث بین صغیرین 63
- 1- ایراد بر ولایت بر ازدواج صغار 64
- 2- مترقّی بودن حکم ولایت بر نکاح صغار 65
- 3- اسلام و مسأله ازدواج جوانان 72
- اشاره 77
- اشاره 79
- 1- طهارت روحی کودک (فطرت توحیدی) 79
- 2- فطرت توحیدی در قرآن و احادیث 80
- 3- فطرت توحیدی جاذبه ای نیرومند 83
- اشاره 87
- 1- تبعیّت کودک از پدر و مادر مسلمان خود 87
- 3- تبعیّت کودک از دار الاسلام 89
- 4- طهارت کودک با پذیرش اسلام 90
- 5- آزادی عقیده در کنوانسیون حقوق کودک 94
- 2- خواباندن محتضر به طرف قبله 96
- اشاره 96
- 1- تلقین محتضر 96
- 4- وجوب غسلِ کودکِ سقط شده 97
- 5- تکفین، حنوط و دفن کودک میّت 98
- 6- نماز میّت، بر کودک 99
- اشاره 101
- 1- مشروعیت عبادات کودک 103
- 2- شرایط نماز کودک 106
- 3 - ادلّه لزوم رعایت شرایط در نماز کودک 107
- 4 - برخی از شرایط و اجزاء استثناء شده در نماز کودک 109
- 5- اذان و اقامه توسط کودک 113
- 6- انعقاد نماز جماعت با کودک 114
- 7- عدم انعقاد نماز جمعه با کودک 115
- 8- امامت کودک در نماز واجب 116
- 10- امامت کودک در نماز مستحبی برای غیر بالغ 118
- 9- امامت کودک در نماز مستحب 118
- 11- حکم قضای نماز میّت نسبت به کودک 119
- 12- ادلّه این نظریّه 120
- 13- نیابت نمودن کودک در نماز و روزه 121
- 16- اعراض کودک از وطن والدین 125
- 1- طرح مسأله 129
- 2- ادلّه استحباب روزه برای کودک 130
- 3- احکام روزه کودک 132
- 4- عادت دادن کودک به روزه داری 133
- 5- آغاز تمرین روزه گیری توسط کودک 134
- 6- بلوغ کودک در ماه رمضان 135
- 1- مفهوم اعتکاف و دلیل استحباب آن 137
- 2- اتمام اعتکاف در روز سوّم 138
- 1- مفهوم زکات 140
- 2- زکات نقدین (طلا و نقره) 140
- 3- زکات غلّات و حیوان 141
- 4- استحباب پرداخت زکات از سرمایه تجاری کودک 143
- 6- عدم وجوب زکات فطره بر کودک 146
- 1- بیان مسأله 147
- 2- شرط نبودن بلوغ در برخی از موارد خمس 148
- 3- ادلّه تعلّق خمس به بعضی از اموال کودک 148
- 4- شرط بودن بلوغ در وجوب خمس 150
- 5- عدم شرط بلوغ در وجوب خمس 152
- 1- مفهوم حج و اهمّیت آن 155
- 3- مشروعیّت حج کودک 157
- 4- استحباب حج برای کودک 157
- 5- ادلّه استحباب حج برای کودک 158
- 6- استحباب واداشتن کودک به انجام حج 159
- 7- استحباب عمره برای کودک 160
- 9- ولایت مادر در حج کودک 161
- 10- تعمیم ولایت در حج کودک 162
- 11- اجازه ولی کودک در حج 164
- 12- هزینه حج کودک 166
- 13- میقات احرام کودک 168
- 14- محرّمات احرام نسبت به کودک 169
- 16- حکم کفّاره احرام نسبت به کودک 170
- 15- جواز استفاده از سایه 170
- 17- شیوه انجام مناسک حج توسط کودک 172
- 18- شرایط طواف نسبت به کودک 173
- 20- قربانی در حج کودک 176
- 21- طواف نساء در حج کودک 177
- 22- حکم ترک طواف نساء نسبت به کودک 178
- 23- حکم بطلان حج نسبت به کودک 179
- 24- هزینه قضای حج کودک و زمان آن 180
- 25- بلوغ کودک در اثنای مناسک حج 181
- 26- بررسی دو فرع پیرامون حج کودک 184
- 27- نیابت کودک در حج 185
- 28- هدیه کردن پاداش حج توسط کودک 188
- 29- نیابت از کودک در حج 189
- 1- مفهوم جهاد و اهمّیت آن 191
- 2- مشروعیّت جهاد برای کودک 192
- 3- بررسی چند فرع فقهی پیرامون جهاد کودک 194
- 1- مفهوم و اهمّیت این دو فریضه 200
- 3- عقلی یا تعبدی بودن این دو فریضه 201
- 2- وجوب کفایی یا عینی بودن این دو فریضه 201
- 4- انجام امر به معروف و نهی از منکر توسط کودک 202
- 1- مفهوم سلام و تحیّت 204
- 2- استحباب سلام در حقّ کودک 205
- اشاره 209
- 1- مفهوم تصرّف و قلمرو آن 211
- گفتار اول: خرید و فروش توسط کودک 211
- 2- بطلان خرید و فروش توسط کودک 212
- 3- صحّت خرید و فروش کودک با اذن ولی 217
- 4- دیدگاه های دیگر در مورد خرید و فروش توسط کودک در این مسأله 221
- 6- معامله توسط کودک در حقوق مدنی 222
- 2- عدم صحّت رهن توسط کودک 224
- 1- مفهوم رهن در لغت و اصطلاح 224
- 3- رهن کودک در قانون مدنی 225
- 1- مفهوم ضمان در لغت و اصطلاح 226
- 3- ضمان در حقوق مدنی 228
- 4- مفهوم حواله در لغت و اصطلاح 228
- 5- عدم صحّت حواله کودک 229
- 7- مفهوم کفالت در لغت و اصطلاح 230
- 8- صحّت کفالت از کودک 231
- 9- کفالت در حقوق مدنی 231
- 10- مفهوم صلح در لغت و اصطلاح 232
- 11- عدم جواز صلح کودک 232
- الف: شرکت 233
- ب: مضاربه 235
- ج: مزارعه 237
- د: ودیعه 239
- ه -: عاریه 243
- الف: وکالت 246
- ب: وقف 250
- ج: هبه 253
- د: صدقه 255
- ه -: اجاره 259
- الف: احیای موات 266
- الف: جعاله 276
- ب: غصب 279
- ج: وصیت 281
- 1- طرح مسأله 285
- 2- اهمیت کار در اسلام 285
- 3- بهره گیری از کار کودک 288
- 4- پیامدهای کار کودکان 290
- 5- دیدگاه اسلام نسبت به کار کودک 292
- 7- حمایت از حقوق کاری کودک و نوجوان در اسناد فراملّی (بین المللی) 298
- اشاره 301
- 1- مفهوم اقرار در لغت و اصطلاح 303
- 2- حکم اقرار نسبت به کودک 304
- 3- اقرار کودک در قانون مدنی 306
- 1- تحلیل مفهوم قضا 307
- 2- اقسام قضاوت 308
- 3- عدم اهلیت کودک برای قضاوت 308
- 1- تحلیل مفهوم شهادت 313
- 2- امکان پذیرش شهادت کودک 314
- 4- شهادت کودک در حقوق مدنی 317
- 1- مفهوم دعوی در لغت و اصطلاح 319
- 2- عدم اهلیّت کودک برای اقامه دعوا 320
- 3- ادّله عدم اهلیّت کودک برای اقامه دعوا 320
- 4- تفصیل در مسأله 321
- 6- اهلیّت اقامه دعوی در حقوق مدنی 323
- 1- مفهوم اجتهاد 325
- 3- امکان رسیدن کودک به مرتبه اجتهاد 326
- 4- اعتبار فتوای کودک 328
- 5- صحت تقلید کودک 332
- 7- تحقیق در مسأله 335
- اشاره 337
- اشاره 339
- 1- طرح موضوع و اهمیت آن 339
- 2- قتل کودک 342
- 4- قصاص قاتل کودک از دیدگاه قانون مجازات اسلامی 346
- 6- جنایت بر اعضای کودک 348
- 7- جنایت بر دندان کودک 349
- 8- جنایت بر آلت تناسلی کودک 353
- 1- ولایت در قصاص و اخذ دیه 354
- 2- عفو ولی از قصاص 355
- 4- رعایت حق کودک با داشتن حق قصاص 357
- 5- اشتراک کودک با بالغ در حق قصاص 361
- 7- حبس قاتل 365
- 8- استیفای قصاص توسط کودک 366
- 1- زنای بالغ با کودک 368
- 3- تعزیر بوسیدن کودک با انگیزه شهوانی 373
- 4- احکام فقهی مترتّب بر لواط با کودک 374
- 6- تذکّر چند مطلب در ارتباط با این حکم 375
- 7- تصریح قانون مدنی به مسأله مورد بحث 377
- 8- قذف کودک 377
- 1- کودک ربایی 381
- 3- سوء استفاده از کودکان در تکدّی گری 388
- 2- رها کردن کودکان 388
- 4- عوال بزه دیده واقع شدن اطفال در زمینه تکدّی 390
- 5- بزه دیدگی کودکان در جرایم مواد مخدّر 391
- 6- گمراه نمودن (اضلال) کودکان 394
- 8- مجازات جنایات علیه کودک در قوانین داخلی 399
- 9- حمایت بین المللی از کودکان در برابر جرایم مواد مخدّر 401
- اشاره 403
- اشاره 405
- 1- مفهوم بزهکاری اطفال 405
- 2- گسترش بزهکاری در بین کودکان 406
- 4- میزان تأثیر هر یک از علل ذکر شده 408
- 5- مسئولیت کودک و ارتکاب بزه 409
- 6- عدم جواز اجرای حدود بر کودک 411
- 7- عدم جواز اجرای تعزیر بر کودک 413
- 8- مسئولیت کیفری کودک در قانون مجازات اسلامی 414
- 1- مفهوم تأدیب و تنبیه در لغت و اصطلاح 415
- 2- جواز تأدیب کودک 416
- 3- نمونه هایی از تأدیب کودکان در روایات 418
- 4- حمایت از کودکان بزه کار در اسناد بین المللی 425
- 1- ولایت امام و حاکم شرع 427
- 2- ولایت پدر و جدّ پدری بر تأدیب کودک و ادلّه آن 431
- 3- ولایت وصی بر تأدیب کودک 435
- 4- ولایت وکیل بر تأدیب کودک 436
- 5- ولایت معلّم بر تأدیب شاگرد 437
- 6- تأدیب کودک به وسیله دادگاه اطفال 438
- 1- طرح موضوع 443
- 2- مقدار تأدیب با ضرب 444
- 3- یادآوریهای مهم 448
- 4- مقدار تأدیب به وسیله معلّم 449
- 5- تنبیه کودک در قانون مجازات اسلامی 449
- 1- ضمان در تأدیب 451
- 1- ارتکاب قتل توسط کودک 455
- 2- اختلاف قاتل با اولیای مقتول 457
- 3- اشتراک کودک با بالغ در قتل 457
- 4- امر شدن کودک به قتل 458
- 5- اکراه کودک به قتل 459
- 6- دیه جنایات کودک 460
- 7- تصادم دو کودک با یکدیگر 461
- 8- کودک فاقد عاقله 462
- 9- حکم کفّاره قتل نسبت به کودک 465
- اشاره 467
- 1- مفهوم کودک استثنایی 469
- 2- آفرینش جهان در کامل ترین نظم ممکن 471
- 3- ار تباط اعمال انسان با مصیبت ها و حوادث تلخ 473
- 4- عوامل مؤثر در به وجود آمدن کودکان استثنایی 474
- 1- رشد شخصیت 480
- 3- الهام از دستورات حیات بخش اسلام 482
- 4- توصیه اسلام نسبت به کمک به مریض و یتیم 484
- 6- برنامه ریزی دقیق و منظّم 486
- 7- حمایت از کودکان استثنایی در قانون اساسی و اعلامیه های جهانی 488
- اشاره 489
- ب - منابع فقهی 492
- ج - منابع حقوقی 506
- اشاره 509
- اعلام 527
ص:371
1- (1) وسائل الشیعه 179:19 باب 4 من ابواب کتاب الوقوف و الصدقات، ح 1.
2- (2) همان: ح 5 و ج 263:17 باب 78 من ابواب مایکتسب به، ح 1 و 2.
3- (3) مفتاح الکرامه (ط ق) 203:11.
4- (4) قواعد الاحکام 648:3؛ مسالک الافهام 245:15.
5- (5) کشف اللثام 235:11.
6- (6) ر. ک: ایضاح الفوائد 653:4؛ السرائر 213:2؛ ارشاد الاذهان 212:2؛ مجمع الفائده و البرهان 139:14.
7- (7) قواعد الاحکام 648:3.
8- (8) ر. ک: موسوعه احکام الاطفال و ادلّتها 164:2؛ تذکره الفقهاء 257:14؛ المناهل: 110.
9- (9) موسوعه احکام الاطفال و ادلّتها 534:1؛ و ج 161:2 به بعد.
3- دیه کودک در حین آموزش مهارت ها و فنون مختلف
به تناسب بحث از مسائل دیه کودک در کتب فقهی این مسأله مطرح شده است که اگر پدری کودک خود را برای آموزش به مربّی شنا تحویل دهد و بر اثر تفریط و سهل انگاری او، کودک غرق شود ضامن است، و باید دیه وی را بپردازد.(1) بی تردیدً این حکم اختصاص به شنا ندارد و آموزش دیگر فنون اعم از ورزشی و رزمی که در زمان ما رایج است را نیز شامل میگردد، از این رو افرادی که در این خصوص تفریط نموده اند به پرداخت دیه محکوم میگردند.
توضیح این که آموزش دادن شنا یا هر مهارت و فن دیگری به کودک گاه با اذن ولی شرعی صورت میپذیرد و گاهی بدون اذن وی و در هر دو صورت گاهی مربّی در انجام وظیفه کوتاهی و بیاحتیاطی میکند (تفریط) و کودک تلف میشود و گاهی حتّی با رعایت احتیاط نیز ممکن است کودک از بین برود، ضمان مربّی در دو مورد قطعی است:
نخست جایی که آموزش به کودک بدون اذن ولی انجام شود. و دوم این که مربّی در انجام وظیفه کوتاهی کرده و مقصّر باشد.
دلیل وجوب پرداخت دیه در دو فرض مزبور این است که مربّی سبب تلف شدن کودک است، افزون بر این بر او واجب بوده در حفظ کودک بکوشد و به این وظیفه عمل ننموده و چون فعل او خطای محض نیست، بنابراین دیه از مال اوست و بر عاقله وی واجب نیست و اما در صورتی که ولی، کودک را به مربی شنا یا هر مهارت دیگری تحویل دهد و انجام آن به مصلحت کودک باشد و مربّی و معلّم در وظیفه خود کوتاهی ننماید، آیا اگر کودک تلف شد مربّی ضامن است یا خیر؟ در این باره دو دیدگاه مطرح شده است:
الف: از ظاهر کلام برخی از فقها(2) استفاده میشود در فرض مزبور مربّی یا آموزش گر ضامن نیست، زیرا فرض بر این است آموزش شنا یا هر صنعت دیگر به