احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 36

ص:51

1- (1) السرائر 211:2؛ مسالک الافهام 277:6؛ التنقیح الرائع 396:2؛ جامع المقاصد 188:5.
2- (3) وسائل الشیعه 251:17، باب 72 من ابواب مایکتسب به، ح 4.
3- (4) مجمع البحرین 1238:2؛ ابن اثیر، النهایه فی غریب الحدیث والاثر 264:3.
4- (5) تذکره الفقهاء 267:14؛ مسالک الافهام 277:6؛ جواهر الکلام 439:28.
5- (6) النهایه: 361؛ اصباح الشیعه: 297؛ شرائع الاسلام 258:2؛ مفتاح الکرامه 97:16-98؛ جواهر الکلام 440:28.
6- (7) سید ابوالقاسم خویی، منهاج الصالحین 227:2؛ تحریر الوسیله (کتاب الوصیه) 94:2، مسأله 59؛ تفضیل الشریعه (کتاب الوصیّه): 200.

2 - قاعده احترام عمل مسلم، به این معنی که عمل مسلمان محترم است و میتواند برای آن در صورتیکه قصد تبرّع نداشته باشد، اجرت درخواست نماید.(1)

آیت الله فاضل لنکرانی مینویسد: «هرکس برای دیگری عملی انجام دهد، به گونه ای که عمل انجام شده به امر آمر صورت پذیرد و خواسته او را تحقّق بخشد، میتواند در مقابل آن به استناد قاعده احترامِ عمل مسلمان، تقاضای اجرت داشته باشد».(2) فقیهان دیگری نیز چنین گفته اند.(3)

در مسأله مورد بحث، شارع مقدّس امر فرموده که ولی و قیم، اموال ایتام را حفظ و نگهداری و در جهت مصلحت آنها دخل و تصرّف نمایند و به دلیل احترام عمل مسلمان، حق دارند اجره المثل را مطالبه نمایند، در غیر این صورت متحمّل ضرر خواهند شد که به حکم قاعده نفی ضرر(4) برداشته شده(5) ؛ البته در هر صورت چنان که برخی از فقها به آن تصریح نموده اند، لازم است احتیاط شود، زیرا در کتاب و سنّت نسبت به حفظ اموال ایتام تأکید فراوان شده است.(6)

8- حق الزحمه ولی در حقوق مدنی

بعضی از صاحب نظران در حقوق مدنی از قیاس ولی با قیّم نتیجه گرفته اند که حکم ماده 1246 قانون مدنی در باب امکان گرفتن اجرت المثل برای قیّم، در مورد ولی قهری نیز اجرا میشود. متن ماده مزبور چنین است: «قیّم میتواند برای انجام امر قیمومت مطالبه اجرت کند؛ میزان اجرت مزبور با رعایت کار قیّم و مقدار اشتغالی که از امر قیمومت برای او حاصل میشود و محلّی که قیّم در آن جا اقامت دارد و میزان عایدی مولّیعلیه تعیین میگردد».