احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 398

ص:413

1- (1) ر. ک: تعزیرات از دیدگاه فقه و حقوق: 290 و بعد از آن.
2- (2) همان.
3- (3) وسائل الشیعه 15:28 باب 2 من ابواب مقدمات الحدود، ح 2.
4- (4) ر. ک: تعزیرات از دیدگاه فقه و حقوق: 213 و 290.
5- (5) العروه الوثقی، کتاب النکاح 807:2، مسأله 51؛ مستمسک العروه الوثقی 59:14؛ موسوعه الامام الخوئی (شرح العروه الوثقی) 104:32، کتاب النکاح.
6- (6) همان.

شهید اول در این باره نگاشته است: «تعزیر تابع مفسده ای است که پیدا میشود، اگر چه فعل ارتکابی معصیت نباشد، مانند تعزیر کودکان و دیوانگان جهت اصلاح آنها، البته برخی از اصحاب در این زمینه واژه تأدیب را به کار برده اند».(1) این جمله صراحت دارد در این که تعزیر در ارتکاب مفسده حتی اگر فعل ارتکابی معصیت نباشد، جایز است، زیرا انجام اموری که برای افراد بالغ و عاقل معصیت است برای اطفال و دیوانگان معصیت نیست. هم چنین صاحب ریاض در توجیه جواز تعزیر اطفال ممیّز و مجانین میگوید: «جواز تعزیر نسبت به کودک و مجنون به خاطر جلوگیری از فساد و قطع ریشه های آن است و اصل در تشریع حدود و تعزیرات همین ملاک (قطع فساد)(2) است».

این مدّعا را میتوان با تقریر دیگری نیز بیان نمود با این توضیح که گفته شود: حفظ نظام و جامعه اسلامی از آلودگی و فساد، از واجبات بزرگ و از اهمیّت خاصی برخوردار است(3) ، حال اگر انجام اموری موجب فساد در جامعه باشد و برای جلوگیری از آن راهی جز تعزیر مرتکب وجود نداشته باشد به حکم عقل حاکم میتواند مرتکب چنین افعالی را تعزیر نماید، زیرا فرض بر این است که این گونه تعزیرات مقدمه انحصاری اقامه واجبی است (حفظ نظام از فساد) که تردیدی در اهمیّت آن نیست. این دلیل عقلی را میتوان با بعضی از ادلّه نقلی نیز استحکام بخشید از جمله در روایتی امام رضا علیه السلام دلائل نصب امام را توضیح داده و میفرماید: خداوند امام را قیّم مردم قرار داد تا آنها را از انجام فساد باز دارد و احکام الهی را به اجرا در آورد. «فَجُعِلَ عَلَیهِم قَیِّمٌ یَمنَعُهُم مِنَ الفَسَادِ».(4)کوتاه سخن این که ادلّه جواز تعزیر مرتکب فعل حرام یا ایجاد مفسده که به بعضی از آنها اشاره شد، به طور قطع شامل مرتکبین جنایات علیه کودک به