احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 40

ص:55

1- (1) موسوعه احکام الاطفال و ادلّتها 450:2.
2- (2) هبه در لغت به معنی بخشش بدون عوض است. ابن اثیر، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر 231:5؛ معجم الوسیط: 978.و مقصود از آن در اصطلاح فقها، عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجّاناً به دیگری تملیک میکند. تملیک کننده را واهب و طرف دیگر را متّهب و مالی راکه مورد هبه است، عین موهوبه گویند. ر. ک: شرائع الاسلام 229:2؛ جواهر الکلام 159:28؛ وسیله النجاه مع تعلیقات الامام الخمینی قدس سره: 523؛ مهذّب الاحکام 255:21.
3- (3) السرائر 173:3؛ شرائع الاسلام 229:2؛ قواعد الاحکام 405:2؛ مسالک الافهام 10:6.
4- (4) معامله ای که ایجاب و قبول آن لفظی یا کتبی نیست، بلکه با داد و ستد انجام میپذیرد.
5- (5) ریاض المسائل 204:10؛ جواهر الکلام 159:28.
6- (6) سید ابوالقاسم خوئی، منهاج الصالحین 204:2؛ تحریر الوسیله 50:2؛ تفصیل الشریعه (کتاب الهبه): 469.
7- (7) قواعد الاحکام 405:2؛ جامع المقاصد 141:9.
8- (8) جواهر الکلام 175:28؛ تحریر الوسیله 51:2، مسأله 3.

است و او به نیابت از صغیر آن را در اختیار دارد.(1) آیت الله فاضل لنکرانی میگوید: «تحویل و قبض از طرف صغیر در این گونه موارد با فرض این که آن چه هبه شده در دست ولی است، منعی ندارد».(2)

دلیل این حکم، علاوه بر عموم ادلّه ولایت ولی، روایاتی است که به طور خاص بر این مسأله دلالت دارد مانند این که امام صادق علیه السلام فرموده است: هبه وهدیه مادام که موهوب له آن را قبض ننموده، جایز است و صاحبش تا زنده است میتواند آن را برگرداند، لیکن اگر به کودکی که در دامن اوست، هدیه داد و بر آن شاهد گرفت، دیگر نمیتواند آن را برگرداند.(3)

در روایت دیگری از آن حضرت سؤال شده است که اگر پدر به فرزند خود هدیه داد آیا میتواند آن را پس بگیرد؟ حضرت فرمود: آری، ولی اگر فرزند صغیر باشد (به دلیل این که به نیابت از او قبض حاصل شده) نمیتواند آن را برگرداند، «قالَ: نَعَمْ إِلاّ أَنْ یَکُونَ صَغِیراً».(4)د: تحویل گرفتن وقف به نیابت از صغیر

این مسأله مورد توافق فقها است که در صحّت وقف(5) ، قبض معتبر است. بنابراین اگر کسی ملکی را بر صغار (ایتام) وقف نماید، لازم است ولی آنها، آن را قبض و تحویل بگیرد؛ و اگر پدر یا جدّ پدری، آن چه را در اختیار دارد بر اولاد صغار خویش وقف نماید، صحیح است و نیاز به قبض جدید نیست.(6)