احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 41

ص:56

1- (1) شرائع الاسلام 230:2؛ الدروس الشرعیّه 289:2؛ مسالک الافهام 24:6-25؛ ریاض المسائل 212:10
2- (2) تفصیل الشریعه (کتاب الهبه): 474.
3- (3) وسائل الشیعه 235:19، باب 5 من کتاب الهبات، ح 2.
4- (4) همان: ح 1.
5- (5) وقف در لغت به معنی حبس است و جمع آن اوقاف میباشد، مصباح المنیر: 669. در فقه، وقف عبارت از عقدی است که به موجب آن، مالک، عین مال معین را از اموال خود، از نقل و انتقال مصون کرده (حبس میکند) و منابع آن را در اختیار شخص یا اشخاص و یا برای مصرف معیّن، میگذارد. ر. ک: شرائع الاسلام 211:2؛ الدروس الشرعیّه 263:2؛ قواعد الاحکام 387:2؛ مسالک الافهام 309:5.
6- (6) النهایه: 595؛ المختصر النافع (2-1):255؛ شرائع الاسلام 217:2؛ ریاض المسائل 101:10؛ مسالک الافهام 360:5.

امام خمینی قدس سره در این باره مینویسد: اگر پدر، ملکی را که در اختیار دارد بر اولاد صغار خود وقف نماید و همچنین هر یک از اولیا اگر ملکی را که در اختیار دارند، بر مولّیعلیه وقف نمایند، نیاز به قبض جدید نیست، هرچند احتیاط آن است که قصد کند به نیابت از صغار آن چه در اختیار دارد؛ بلکه این احتیاط، وجیه و پسندیده است.(1) آیت الله فاضل لنکرانی هم این نظریّه را پذیرفته است.(2)

دلیل این حکم، علاوه بر اجماع(3) ، روایات است؛ مانند این که محمّد بن مسلم در حدیث صحیح از امام باقر علیه السلام نقل میکند که فرموده است: اگر پدری، ملکی را بر اولاد کبار وقف نماید و آنان آن را قبض ننمایند تا از دنیا برود، آن ملک میراث متوّفی است و بین ورثه تقسیم میشود، ولی اگر بر فرزندان صغیر خود وقف نماید، وقف صحیح است، زیرا پدر متولّی کلیّه امور مربوط به صغیر است. «قالَ:... فَإِنْ تَصَدَّقْ عَلی مَنْ لَمْ یُدْرِکْ مِنْ وُلْدِهِ فَهُوَ جائِزٌ، لأَنَّ والِدَهُ هُوَ الَّذِی یَلیِ أَمْرَهُ».(4)به عبارت دیگر، ولی به نیابت از صغیر، ملک را در اختیار دارد و به منزله قبض اوست، بدان جهت صحیح است. روایات دیگری هم در این باره وارد شده است.(5)

ه -: قبول وصیّت برای صغیر

بنابر این که در وصیّت تملیکی،(6) قبول شرط باشد (طبق نظر مشهور فقها) ولی صغیر به نیابت از او آن را قبول مینماید و دلیل آن، عموم ادلّه وصیّت و ولایت است.(7)

10- موارد سقوط ولایت اولیا بر اموال صغار

هرگاه یکی از اولیا، محجور شود یا به هر علّتی ممنوع از تصرّف گردد، حقّ ولایت او بر اموال صغار ساقط میگردد.