- فصل نهم: ولایت بر اموال کودک (اداره اموال کودک توسط اولیا) 1
- اشاره 1
- 1- ولایت پدر و جدّ پدری 3
- 2- ادلّه فقهی ولایت بر اموال صغار 4
- 3- تذکّر چند مطلب 8
- 5- ولایت وصی 10
- 4- ولایت پدر و جدّ پدری بر اموال کودک در حقوق مدنی 10
- 6- ادلّه فقهی ولایت وصی بر اموال صغار 11
- 7- ولایت وصی بر اموال صغار در حقوق مدنی 13
- 8- ولایت وکیل پدر، و یا جدّ پدری 13
- 9- ولایت حاکم 14
- 11- ولایت قضات و مؤمنین عادل بر اموال ایتام 15
- 10- ادلّه ولایت حاکم بر اموال ایتام 15
- 12- ولایت حاکم و قضات در حقوق مدنی 15
- 13- شرایط ولایتِ اولیا بر اموال صغار 16
- 14- احراز مصلحت یا عدم مفسده 24
- 16- رعایت مصلحت طفل (مولی علیه) در حقوق مدنی 25
- اشاره 27
- 1- خرید و فروش و تجارت 27
- 3- مضاربه در اموال کودک 28
- 4- رهن گذاردن اموال کودک 29
- 5- تصرفات ولی قهری به نفع خود 30
- 6- اجاره اموال کودک 31
- 8- حق الزحمه ولی در حقوق مدنی 36
- 9- استیفای حقوق مختلف کودک 37
- 10- موارد سقوط ولایت اولیا بر اموال صغار 41
- اشاره 43
- 1- ولایت پدر و جدّ پدری 45
- 2- ادلّه ولایت پدر و جدّ پدری بر تزویج صغار 45
- 4- ولایت پدر و جدّ پدری بر تزویج صغار در حقوق مدنی 48
- 5- ولایت وصی بر نکاح صغار 49
- 6- ولایت حاکم بر نکاح صغار 51
- 7- شرایط ولی در اعمال ولایت بر نکاح صغار 53
- 8- رعایت مصلحت در نکاح صغار از دیدگاه قانون مدنی 56
- اشاره 58
- ب: حرمت ازدواج 58
- الف: تضمین مهریّه 58
- ج: عدم اختیار بر فسخ نکاح بعد از بلوغ 59
- ه -: مجازات نزدیکی با زوجه صغیره 60
- د: حرمت نزدیکی با زوجه صغیره 60
- و: وجوب پرداخت نفقه زوجه صغیره 61
- ز: عدم رعایت مصلحت در نکاح صغار 62
- ح: توارث بین صغیرین 63
- 1- ایراد بر ولایت بر ازدواج صغار 64
- 2- مترقّی بودن حکم ولایت بر نکاح صغار 65
- 3- اسلام و مسأله ازدواج جوانان 72
- اشاره 77
- 1- طهارت روحی کودک (فطرت توحیدی) 79
- اشاره 79
- 2- فطرت توحیدی در قرآن و احادیث 80
- 3- فطرت توحیدی جاذبه ای نیرومند 83
- 1- تبعیّت کودک از پدر و مادر مسلمان خود 87
- اشاره 87
- 3- تبعیّت کودک از دار الاسلام 89
- 4- طهارت کودک با پذیرش اسلام 90
- 5- آزادی عقیده در کنوانسیون حقوق کودک 94
- 2- خواباندن محتضر به طرف قبله 96
- 1- تلقین محتضر 96
- اشاره 96
- 4- وجوب غسلِ کودکِ سقط شده 97
- 5- تکفین، حنوط و دفن کودک میّت 98
- 6- نماز میّت، بر کودک 99
- اشاره 101
- 1- مشروعیت عبادات کودک 103
- 2- شرایط نماز کودک 106
- 3 - ادلّه لزوم رعایت شرایط در نماز کودک 107
- 4 - برخی از شرایط و اجزاء استثناء شده در نماز کودک 109
- 5- اذان و اقامه توسط کودک 113
- 6- انعقاد نماز جماعت با کودک 114
- 7- عدم انعقاد نماز جمعه با کودک 115
- 8- امامت کودک در نماز واجب 116
- 10- امامت کودک در نماز مستحبی برای غیر بالغ 118
- 9- امامت کودک در نماز مستحب 118
- 11- حکم قضای نماز میّت نسبت به کودک 119
- 12- ادلّه این نظریّه 120
- 13- نیابت نمودن کودک در نماز و روزه 121
- 16- اعراض کودک از وطن والدین 125
- 1- طرح مسأله 129
- 2- ادلّه استحباب روزه برای کودک 130
- 3- احکام روزه کودک 132
- 4- عادت دادن کودک به روزه داری 133
- 5- آغاز تمرین روزه گیری توسط کودک 134
- 6- بلوغ کودک در ماه رمضان 135
- 1- مفهوم اعتکاف و دلیل استحباب آن 137
- 2- اتمام اعتکاف در روز سوّم 138
- 1- مفهوم زکات 140
- 2- زکات نقدین (طلا و نقره) 140
- 3- زکات غلّات و حیوان 141
- 4- استحباب پرداخت زکات از سرمایه تجاری کودک 143
- 6- عدم وجوب زکات فطره بر کودک 146
- 1- بیان مسأله 147
- 2- شرط نبودن بلوغ در برخی از موارد خمس 148
- 3- ادلّه تعلّق خمس به بعضی از اموال کودک 148
- 4- شرط بودن بلوغ در وجوب خمس 150
- 5- عدم شرط بلوغ در وجوب خمس 152
- 1- مفهوم حج و اهمّیت آن 155
- 4- استحباب حج برای کودک 157
- 3- مشروعیّت حج کودک 157
- 5- ادلّه استحباب حج برای کودک 158
- 6- استحباب واداشتن کودک به انجام حج 159
- 7- استحباب عمره برای کودک 160
- 9- ولایت مادر در حج کودک 161
- 10- تعمیم ولایت در حج کودک 162
- 11- اجازه ولی کودک در حج 164
- 12- هزینه حج کودک 166
- 13- میقات احرام کودک 168
- 14- محرّمات احرام نسبت به کودک 169
- 16- حکم کفّاره احرام نسبت به کودک 170
- 15- جواز استفاده از سایه 170
- 17- شیوه انجام مناسک حج توسط کودک 172
- 18- شرایط طواف نسبت به کودک 173
- 20- قربانی در حج کودک 176
- 21- طواف نساء در حج کودک 177
- 22- حکم ترک طواف نساء نسبت به کودک 178
- 23- حکم بطلان حج نسبت به کودک 179
- 24- هزینه قضای حج کودک و زمان آن 180
- 25- بلوغ کودک در اثنای مناسک حج 181
- 26- بررسی دو فرع پیرامون حج کودک 184
- 27- نیابت کودک در حج 185
- 28- هدیه کردن پاداش حج توسط کودک 188
- 29- نیابت از کودک در حج 189
- 1- مفهوم جهاد و اهمّیت آن 191
- 2- مشروعیّت جهاد برای کودک 192
- 3- بررسی چند فرع فقهی پیرامون جهاد کودک 194
- 1- مفهوم و اهمّیت این دو فریضه 200
- 3- عقلی یا تعبدی بودن این دو فریضه 201
- 2- وجوب کفایی یا عینی بودن این دو فریضه 201
- 4- انجام امر به معروف و نهی از منکر توسط کودک 202
- 1- مفهوم سلام و تحیّت 204
- 2- استحباب سلام در حقّ کودک 205
- اشاره 209
- گفتار اول: خرید و فروش توسط کودک 211
- 1- مفهوم تصرّف و قلمرو آن 211
- 2- بطلان خرید و فروش توسط کودک 212
- 3- صحّت خرید و فروش کودک با اذن ولی 217
- 4- دیدگاه های دیگر در مورد خرید و فروش توسط کودک در این مسأله 221
- 6- معامله توسط کودک در حقوق مدنی 222
- 1- مفهوم رهن در لغت و اصطلاح 224
- 2- عدم صحّت رهن توسط کودک 224
- 3- رهن کودک در قانون مدنی 225
- 1- مفهوم ضمان در لغت و اصطلاح 226
- 3- ضمان در حقوق مدنی 228
- 4- مفهوم حواله در لغت و اصطلاح 228
- 5- عدم صحّت حواله کودک 229
- 7- مفهوم کفالت در لغت و اصطلاح 230
- 9- کفالت در حقوق مدنی 231
- 8- صحّت کفالت از کودک 231
- 10- مفهوم صلح در لغت و اصطلاح 232
- 11- عدم جواز صلح کودک 232
- الف: شرکت 233
- ب: مضاربه 235
- ج: مزارعه 237
- د: ودیعه 239
- ه -: عاریه 243
- الف: وکالت 246
- ب: وقف 250
- ج: هبه 253
- د: صدقه 255
- ه -: اجاره 259
- الف: احیای موات 266
- الف: جعاله 276
- ب: غصب 279
- ج: وصیت 281
- 1- طرح مسأله 285
- 2- اهمیت کار در اسلام 285
- 3- بهره گیری از کار کودک 288
- 4- پیامدهای کار کودکان 290
- 5- دیدگاه اسلام نسبت به کار کودک 292
- 7- حمایت از حقوق کاری کودک و نوجوان در اسناد فراملّی (بین المللی) 298
- اشاره 301
- 1- مفهوم اقرار در لغت و اصطلاح 303
- 2- حکم اقرار نسبت به کودک 304
- 3- اقرار کودک در قانون مدنی 306
- 1- تحلیل مفهوم قضا 307
- 3- عدم اهلیت کودک برای قضاوت 308
- 2- اقسام قضاوت 308
- 1- تحلیل مفهوم شهادت 313
- 2- امکان پذیرش شهادت کودک 314
- 4- شهادت کودک در حقوق مدنی 317
- 1- مفهوم دعوی در لغت و اصطلاح 319
- 2- عدم اهلیّت کودک برای اقامه دعوا 320
- 3- ادّله عدم اهلیّت کودک برای اقامه دعوا 320
- 4- تفصیل در مسأله 321
- 6- اهلیّت اقامه دعوی در حقوق مدنی 323
- 1- مفهوم اجتهاد 325
- 3- امکان رسیدن کودک به مرتبه اجتهاد 326
- 4- اعتبار فتوای کودک 328
- 5- صحت تقلید کودک 332
- 7- تحقیق در مسأله 335
- اشاره 337
- 1- طرح موضوع و اهمیت آن 339
- اشاره 339
- 2- قتل کودک 342
- 4- قصاص قاتل کودک از دیدگاه قانون مجازات اسلامی 346
- 6- جنایت بر اعضای کودک 348
- 7- جنایت بر دندان کودک 349
- 8- جنایت بر آلت تناسلی کودک 353
- 1- ولایت در قصاص و اخذ دیه 354
- 2- عفو ولی از قصاص 355
- 4- رعایت حق کودک با داشتن حق قصاص 357
- 5- اشتراک کودک با بالغ در حق قصاص 361
- 7- حبس قاتل 365
- 8- استیفای قصاص توسط کودک 366
- 1- زنای بالغ با کودک 368
- 3- تعزیر بوسیدن کودک با انگیزه شهوانی 373
- 4- احکام فقهی مترتّب بر لواط با کودک 374
- 6- تذکّر چند مطلب در ارتباط با این حکم 375
- 8- قذف کودک 377
- 7- تصریح قانون مدنی به مسأله مورد بحث 377
- 1- کودک ربایی 381
- 2- رها کردن کودکان 388
- 3- سوء استفاده از کودکان در تکدّی گری 388
- 4- عوال بزه دیده واقع شدن اطفال در زمینه تکدّی 390
- 5- بزه دیدگی کودکان در جرایم مواد مخدّر 391
- 6- گمراه نمودن (اضلال) کودکان 394
- 8- مجازات جنایات علیه کودک در قوانین داخلی 399
- 9- حمایت بین المللی از کودکان در برابر جرایم مواد مخدّر 401
- اشاره 403
- اشاره 405
- 1- مفهوم بزهکاری اطفال 405
- 2- گسترش بزهکاری در بین کودکان 406
- 4- میزان تأثیر هر یک از علل ذکر شده 408
- 5- مسئولیت کودک و ارتکاب بزه 409
- 6- عدم جواز اجرای حدود بر کودک 411
- 7- عدم جواز اجرای تعزیر بر کودک 413
- 8- مسئولیت کیفری کودک در قانون مجازات اسلامی 414
- 1- مفهوم تأدیب و تنبیه در لغت و اصطلاح 415
- 2- جواز تأدیب کودک 416
- 3- نمونه هایی از تأدیب کودکان در روایات 418
- 4- حمایت از کودکان بزه کار در اسناد بین المللی 425
- 1- ولایت امام و حاکم شرع 427
- 2- ولایت پدر و جدّ پدری بر تأدیب کودک و ادلّه آن 431
- 3- ولایت وصی بر تأدیب کودک 435
- 4- ولایت وکیل بر تأدیب کودک 436
- 5- ولایت معلّم بر تأدیب شاگرد 437
- 6- تأدیب کودک به وسیله دادگاه اطفال 438
- 1- طرح موضوع 443
- 2- مقدار تأدیب با ضرب 444
- 3- یادآوریهای مهم 448
- 5- تنبیه کودک در قانون مجازات اسلامی 449
- 4- مقدار تأدیب به وسیله معلّم 449
- 1- ضمان در تأدیب 451
- 1- ارتکاب قتل توسط کودک 455
- 2- اختلاف قاتل با اولیای مقتول 457
- 3- اشتراک کودک با بالغ در قتل 457
- 4- امر شدن کودک به قتل 458
- 5- اکراه کودک به قتل 459
- 6- دیه جنایات کودک 460
- 7- تصادم دو کودک با یکدیگر 461
- 8- کودک فاقد عاقله 462
- 9- حکم کفّاره قتل نسبت به کودک 465
- اشاره 467
- 1- مفهوم کودک استثنایی 469
- 2- آفرینش جهان در کامل ترین نظم ممکن 471
- 3- ار تباط اعمال انسان با مصیبت ها و حوادث تلخ 473
- 4- عوامل مؤثر در به وجود آمدن کودکان استثنایی 474
- 1- رشد شخصیت 480
- 3- الهام از دستورات حیات بخش اسلام 482
- 4- توصیه اسلام نسبت به کمک به مریض و یتیم 484
- 6- برنامه ریزی دقیق و منظّم 486
- 7- حمایت از کودکان استثنایی در قانون اساسی و اعلامیه های جهانی 488
- اشاره 489
- ب - منابع فقهی 492
- ج - منابع حقوقی 506
- اشاره 509
- اعلام 527
ص:425
1- (1) ر. ک: نابهنجاری و بزهکاری کودکان و نوجوانان: 71-70.
2- (2) واژه مسئولیت حقوقی است و به معنی مؤاخذه و مورد بازخواست قرار گرفتن، میباشد، این واژه بیش تر در برابر ضمان بکار میرود ولی موارد استعمال ضمان اوسع است. ر. ک: مبسوط در ترمینولوژی حقوق 3324:5.
فقها معتقدند در احکام وضعی مانند، ارث و ضمان ناشی از غصب و اتلاف، بلوغ و عقل شرط نیست.(1) به عبارت دیگر، حجر صغیر در اسباب فعلیّه مؤثر نیست و تنها به اسباب قولیّه یعنی عقود و ایقاعات منحصر است، بنابراین در فقه، مسئولیت مدنی کودک بدون تفکیک بین اتلاف و تسبیب مورد قبول قرار گرفته است. البته این مسأله و ادلّه آن در جلد اول کتاب در مباحث کلّیات با عنوان «تعلق برخی از احکام وضعی به کودک» بیان گردید.(2)
ب: مسئولیت کیفری(3) کودک
فقها امامیه کودک را اعم از ممیّز و غیر ممیّز، فاقد مسئولیت کیفری میدانند، بنابراین مجازات هایی که برای افراد بالغ مقرّر شده بر کودک تحمیل نمیشود.
در اسلام مجازات بر چند رکن اساسی یعنی بلوغ، عقل، علم و قصد و اختیار، استوار است. به همین دلیل احکام کیفری نسبت به کودکان و نوجوانان متناسب با تغییر مراحلی که کودک از هنگام تولّد تا زمان بلوغ پشت سر میگذارد، متفاوت است.
انسان از روز ولادت تا زمانی که به سن رشد و بلوغ میرسد سه مرحله را طی میکند:
1 - مرحله فقدان ادراک: طفل در این مرحله غیر ممیّز نامیده میشود. این مرحله از تولّد آغاز میگردد و اغلب کودکان با رسیدن به سن هفت سالگی این مرحله رابه پایان میرسانند.
2 - مرحله ادراک ضعیف و ناقص: کودک را در این مرحله ممیّز مینامند یعنی به طور اجمالی توانایی دارد سود و زیان خود را تشخیص دهد. این مرحله به طور معمول از هفت سالگی آغاز و تا رسیدن به سن بلوغ ادامه مییابد.