احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 416

ص:431

1- (1) ر. ک: مجمع البحرین 28:1؛ لسان العرب 50:1؛ مصباح المنیر: 9.
2- (2) الروضه البهیه 145:9.
3- (3) لسان العرب 132:6؛ فرهنگ بزرگ سخن 1911:3؛ فرهنگ ابجدی (عربی - فارسی): 264.

در اصطلاح حقوق جزا، تأدیب عبارت است از واکنش مخصوص کیفری، در مقابل اعمال مجرمانه طفل و مجنون. به عبارت دیگر مقصود از آن نوعی مجازات خفیف میباشد.(1) همچنین تنبیه به معنی کیفر انضباطی کودک و مجنون است.(2)

2- جواز تأدیب کودک

به طور کلی تأدیب کودک ممیّز در موارد زیر مورد توافق فقها اعم از شیعه و اهل سنت است:

1 - به جهت ارتکاب جرایمی که اگر فرد بالغ عاقل مرتکب شود، موجب حدّ یا تعزیر میباشد، این قسم از تأدیب که از آن به عنوان تعزیر یاد میشود، وظیفه حاکم شرع و دادگاه صالح میباشد.

2 - برای تربیت کودک و نیز به جهت ارتکاب خطا و امور خلاف اخلاق.

3 - به جهت انجام مراسم دینی، تأدیب در دو قسم اخیر وظیفه پدر و مادر کودک و گاه معلّم میباشد، توضیح بیش تر در این باره در مباحث بعد خواهد آمد.

- ادلّه جواز تنبیه کودک

قبل از بیان ادلّه جواز تأدیب کودک ذکر دو نکته لازم و ضروری مینماید.

الف: اصل این است که تأدیب کودک جایز نیست، چون خداوند متعال انسان را آزاد آفریده و کسی بر دیگری تسلّطی ندارد، مگر آن که خداوند اجازه دهد. به علاوه تنبیه و زدن دیگری، اذیت و ظلم به اوست و این اعمال در شرع مقدّس اسلام نهی شده است، به طوری که برخی از روایات آن را جنگ با خدا و کفر میداند، روای میگوید از امام صادق علیه السلام در مورد کلام خداوند متعال (وَ مَنْ یُرِدْ فِیهِ بِإِلْحادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذابٍ أَلِیمٍ)3 . کسی که اراده کند در زمین دست به ظلم و ستم بیالاید ما از عذاب دردناک به او