احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 435

ص:450

1- (1) جواهر الکلام 388:21؛ مهذب الاحکام 130:21.
2- (2) جامع المدارک 413:5.
3- (3) النهایه: 4:301؛ النهایه ونکتها 16:2.
4- (4) المهذّب 342:1. برخی دیگر قبول این نظریّه را مشروط به این دانسته اند که پدر اهلیّت صدور حکم داشته باشد. جامع المقاصد 489:3.
5- (5) دروس فی الفقه 48:2.
6- (6) القواعد الفقهیه 8:4.

خوشبختی به وی کمک گردد. بنابراین اطلاق آیه شریفه (ما عَلَی الْمُحْسِنِینَ مِنْ سَبِیلٍ)1 جواز آن را اثبات مینماید.(1)

و: حسبه بودن تأدیب

اثبات ولایت برای پدر با استناد به دلیل «حسبه» از جهت پدر بودن نیست، از این رو او و دیگران در جهت عمل به این وظیفه، مسئولیت مشترک دارند و تنها حاکم نسبت به دیگران، اولویت دارد.

هر نوع ولایت و مسئولیت دخالت در امور صغار که برای پدر ثابت باشد، برای جدّ پدری نیز ثابت است. بسیاری از فقها در بحث از ولایت بر تزویج(2) و اموال(3) و اجرای حدود(4) ولایت پدر و جدّ پدری را به طور عام مطرح نموده اند و برخی از آنها در این باره ادّعای اجماع دارند.(5)

3- ولایت وصی بر تأدیب کودک

از مجموع گفتار فقها در مسأله وصیت به ولایت و غیر آن چنین استفاده میشود که در هر مورد که پدر و جدّ پدری نسبت به صغار ولایت داشته باشند، میتوانند وصی خود را در آن مورد نایب خودش قرار دهند، مشروط به این که به مصلحت صغار باشد. در مسأله مورد بحث نیز چون تأدیب کودک ممیّز و جلوگیری از ارتکاب فحشا و منکرات توسط او به طور قطع به مصلحت وی میباشد و پدر در این مورد ولایت دارد. با وصیّت پدر، وصی به نیابت از او دارای ولایت میگردد و میتواند در صورت نیاز کودک ممیّز را تأدیب نماید. اطلاق ادلّه وصیّت(6) این مورد را شامل میشود و با قبول وصیت، توسطوصی، ولایت وی بر تأدیب اثبات میگردد و بعد از فوت ولی، میتواند به اجرای آن بپردازد.