احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 437

ص:452

1- (1) سوره بقره 181:2.
2- (2) ر. ک: فقه القرآن 303:2؛ مجمع البیان 268:2؛ التفسیر الکبیر 296:1.
3- (3) ر. ک: تعزیرات از دیدگاه فقه و حقوق جزا: 549-548-547.
4- (4) مجمع الفائده والبرهان 490494:9، 514؛ جامع المقاصد 180:8-189؛ جواهر الکلام 378:27-377؛ مهذّب الاحکام 223:25؛ جامع المدارک 483:3.

کلّی است، زیرا هیچ دلیلی بر عدم وکالت نسبت به آن وجود ندارد، بلکه سیره وادلّه قطعی بر جواز آن ثابت است.(1)

5- ولایت معلّم بر تأدیب شاگرد

برخی از فقها به طور ضمنی(2) و بعضی به طور صریح این مسأله را عنوان نموده اند.(3) شیخ طوسی در این باره میگوید: «به اجماع فقها جایز است معلّم صبی را تأدیب نماید».(4)

ادلّه ای که میتواند مستند این حکم قرار گیرد، عبارتند از: اجماعی که شیخ طوسی ادّعا نموده است.(5) و عمومیّت قاعده احسان، زیرا تأدیب طفل و جلوگیری او از ارتکاب فحشا، احسان و کمک به وی در جهت کسب نیکیها به حساب میآید و اطلاق آیات شریفه (ما عَلَی الْمُحْسِنِینَ مِنْ سَبِیلٍ)6 و (وَ تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی...)7 آن را شامل میگردد.(6)

هم چنین در روایت معتبر راوی میگوید: امام صادق علیه السلام از جدّش امیر المؤمنین علیه السلام نقل نموده است: «اَبْلِغُوا مُعَلِّمَکُمْ انْ ضَرَبَکُمْ فَوْقَ ثَلاَثِ ضَرَبَاتٍ فِی الأَدَبِ اقْتُصَّ مِنْهُ».(7)به معلّمین ابلاغ نمایید که اگر در تأدیب اطفال بیش از سه ضربه شلاّق بزنند، قصاص خواهند شد. در این روایت امام علیه السلام جواز تأدیب صبیان به وسیله معلّم را مسلّم دانسته و تنها در مقدار آن اظهار نظر فرموده است.

البته در این مسأله که آیا لازم است معلّم از پدر و جدّ برای تأدیب کودک اجازه بگیرد یا خیر، دو تحلیل فقهی وجود دارد؛ از جهت ظهور و اطلاق روایتی که مستند این