احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 448

ص:463

1- (1) تفصیل الشریعه، کتاب الحدود: 426-424.
2- (2) وسائل الشیعه 82:28، باب 9، من ابواب حدّ الزنا، ح 1-2 و 156 باب 2، من ابواب حدّ اللواط، ح 1.
3- (3) الکافی 241:7، ح 5؛ تهذیب الاحکام 92:10، ح 13.
4- (4) ر. ک: مجمع الفائده والبرهان 101:13؛ کشف اللثام 519:7.

باشد با این مقدار تأدیب تحقق نمییابد، لیکن در صورتی که مردّد باشد، نمیتواند به بیش از این مقدار تأدیب نماید.

همچنین با توضیحاتی که داده شد روشن گردید که اختلاف روایات در تعیین مقدار باید بر مناسبات، حالات، و ظروف مختلفی که با عنایت و توجّه به آنها روایات صادر شده است، حمل شود. البته ملاک کلّی این است که هر مقدار که هدف و مقصود از تأدیب متوقّف بر آن است، انجام شود. به شرط آن که به مقدار حدّ شرعی نرسد، هم چنین به بیش تر از آن چه تأدیب با آن انجام میشود، نباشد.(1)

3- یادآوریهای مهم

الف: دیدگاهی که ذکر شد (مقدار تأدیب به اندازه ای است که تأدیب گر (مؤدّب) مصلحت میداند) اختصاص به ارتکاب گناهان و معاصی شرعی دارد، اعم از گناهانی که دارای حدود مصطلح میباشند یا گناهان کبیره ای که ارتکاب آنها توسط فرد بالغ موجب تعزیر است. امّا تأدیب در امور اخلاقی و عرفی که تأدیب در آنها مرسوم میباشد، به مقتضای روایاتی(2) که ذکر شد، نباید از پنج تا شش ضربه بیش تر باشد و دلیلی بر جایز بودن بیش تر از این مقدار وجود ندارد.

ب: تأدیب به وسیله ضرب، آخرین مرحله از مراحل تأدیب است، به این معنی که اگر تأدیب گر (مودّب) با وسیله دیگری غیر از ضرب نتواند کودک بزه کار را اصلاح کند و از انجام معاصی باز دارد، جایز است با رعایت شرایط و با در نظر گرفتن مصالح کودک در این باره اقدام نماید. در چنین شرایطی بعضی از فقها ترک تأدیب را مکروه دانسته اند(3) و بعضی دیگر آن را واجب میدانند.(4)

آیت الله فاضل لنکرانی مینویسد: «حکم شرعی در ارتکاب محرّمات شرعی وجوب تعزیر است، زیرا از این جهت فرقی بین حد و تعزیر نیست».(5)