احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 460

ص:475

1- (1) ر. ک: المبسوط 49:5؛ الخلاف 170:5؛ القصاص علی ضوء القرآن والسنه 132:1-131؛ موسوعه الامام الخویی، مبانی تکمله المنهاج 18:42.
2- (2) المهذّب البارع 148:5؛ مجمع الفائده والبرهان 405:13.
3- (3) ر. ک: الوسیله: 438؛ کشف اللثام 34:11؛ ریاض المسائل 192:16.
4- (4) تحریر الوسیله 463:2.
5- (5) تفصیل الشریعه، کتاب القصاص: 69-72.
6- (6) الوسیله: 438؛ موسوعه احکام الاطفال وادلّتها 58:8؛ وسائل الشیعه 45:29، باب 13، من ابواب القصاص فی النفس، ح 1.
7- (7) ر. ک: تفصیل الشریعه، کتاب القصاص: 71.

زیرا نسبت به مکرِه چون وی مباشر در قتل نیست و به او استناد داده نمیشود و نباید کودک ممیّز را به منزله آلت قتل دانست، و نسبت به کودک، زیرا غیر بالغ است و شرط لازم برای شمول حکم قصاص در مورد قاتل بلوغ و عقل وی میباشد.(1) بعضی از فقها این حکم را مطابق احتیاط(2) دانسته است. در عبارات فقها در ذیل دو عنوان اخیر فروض دیگری نیز مورد بحث و بررسی قرار گرفته که تحقیق در آن مجال بیشتری میطلبد.(3)

6- دیه جنایات کودک

واژه «دیه» مفرد است و جمع آن دیات میباشد و «ها» در آن عوض «واو» آمده است «ودیت القتیل دیّه» یعنی دیه مقتول را پرداختم.(4) برخی دیگر از لغویین گفته اند: «دیه مالی است که بدل از نفس مقتول، به اولیای او داده میشود و از باب تسمیه مصدر است».(5) امّا مقصود از آن در اصطلاح فقها، مالی است که به سبب جنایت بر نفس یا اعضای بدن و یا ایراد جرح، باید پرداخت شود.(6)

هم چنان که کودک اگر مرتکب قتل شود قصاص نمیشود و فقط تأدیب میگردد و چون فعل عمد او به منزله خطا محسوب میگردد، بنابراین قتل انجام شده توسط او خطایی است و دیه آن بر عاقله(7) وی میباشد و از این جهت فرق نمیکند که کودک شخصاً مالی داشته باشد یا خیر. باید دانست در صورت پرداخت، عاقله حق ندارد از اموال کودک مطالبه و استیفا نماید و به اتفاق فقها کودکان، زنان و مجانین در زمره عاقله که پرداخت دیه بر آنان واجب باشد، قرار نمیگیرند.(8)