احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 463

ص:478

1- (1) ر. ک: تحریر الاحکام الشرعیه 531:5؛ شرائع الاسلام 250:4؛ مسالک الافهام 339:15؛ جواهر الکلام 66:43؛ موسوعه الامام الخویی، مبانی تکمله المنهاج 284:42.
2- (2) همان منابع؛ موسوعه احکام الاطفال وادلّتها 316:8 و بعد از آن.
3- (3) ر. ک: النهایه: 737؛ المقنعه: 743؛ شرائع الاسلام 291:4؛ قواعد الاحکام 712:3؛ کشف اللثام 518:11؛ موسوعه الامام خویی، مبانی تکمله المنهاج 554:42.

ادلّه دیدگاه اوّل

الف: ظاهر ادلّه وجوب پرداخت دیه، مانند آن که در آیه 92 سوره مبارکه نساء آمده است: اگر کسی فرد با ایمانی را از روی خطا به قتل رساند باید یک برده آزاد کند و خون بهای او را به کسان او بپردازد، مگر این که آنها خون بها را به وی ببخشند. (وَ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً خَطَأً فَتَحْرِیرُ رَقَبَهٍ مُؤْمِنَهٍ وَ دِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ إِلی أَهْلِهِ إِلاّ أَنْ یَصَّدَّقُوا) .

ظاهر آیه شریفه دلالت دارد بر این که در قتل خطایی دیه بر ذمّه جانی است و او مکلّف به پرداخت آن به اولیای مقتول میباشد. البتّه برطبق ادلّه خاص که در محل خود به اثبات رسیده است، عاقله وی آن را از طرف او پرداخت مینمایند، ولی اگر جانی عاقله ندارد یا عاقله قادر به پرداخت نیستند، باید از مال جانی پرداخت شود.(1)

ب: اصل اقتضا دارد که جانی نسبت به دیه مقتول مشغول الذّمه باشد و ادای آن بر وی لازم باشد.(2)

ج: بعضی در این باره ادّعای اجماع(3) نموده اند، البتّه این اجماع نمیتواند دلیل مستقل محسوب شود.

د: ظاهر روایاتی که در مورد جنایات اشخاص کور وارد شده است، مانند این که در حدیث صحیح حلبی میگوید: از امام صادق علیه السلام در مورد دو مرد کور که یکی از آنها به دیگری حمله ور شده و چشمان وی را مجروح ساخته، بعد از آن مضروب، ضارب را کشته، سؤال کردم؟ حضرت فرمود: هر دو به یکدیگر تعدّی نموده اند، ولی قاتل قصاص نمیشود، زیرا او کور است و جنایت عمدی اشخاص کور به منزله خطا است.(4) بنابراین باید