احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 54

ص:69

1- (1) موسوعه الامام الخویی 247:33.
2- (2) شرائع الاسلام 278:2.
3- (3) قواعد الاحکام 13:3.
4- (4) جامع المقاصد 107:12.
5- (5) مسالک الافهام 166:7؛ العروه الوثقی 649:2؛ موسوعه الامام خویی 250:33.
6- (6) ر. ک: کشف اللثام 67:7؛ جواهر الکلام 206:29، مسالک الافهام 166:7.
7- (7) وسائل الشیعه 14:26، باب 1 من ابواب موانع الارث من الکفر، ح 11؛ کنز العمّال 66:1، ح 246.

نمیگیرد. روشن است ولایت کافر بر فرزند مسلمان خود، سلطه بر اوست که به حکم این آیه و روایت، جایز نیست.(1)

باید دانست فرض مسلمان بودن طفل به این صورت است که مادرش یا جدّش مسلمان باشد. همچنین در صورتی که طفل قبل از بلوغ، اسلام را بپذیرد و معتقد باشیم این پذیرش معتبر و دارای اثر است.

ب: بلوغ

تنها فرضی که بلوغ به عنوان شرط ولایت مطرح است، جایی است که صغیر بر عبد یا امه ای مالکیت داشته باشد ولی، بر آن ها ولایت ندارد(2). لیکن این فرض هم با منتفی بودن مسائل عبد و امه جایی ندارد.

ج: عقل

افراد دیوانه و بیهوش و مست، (چنان چه مستی او باعث بیعقلی ویگردد) بر صغیر ولایت ندارند؛(3) زیرا اینان در ادراک و فهم مطالب، ضعیف یا عاجزند و قادر به رعایت مصلحت نیستند و به طور کلّی، از انجام اموری که مربوط به ولایت میگردد، ناتوانند.

د: رشد و کمال

محقّق ثانی درباره رشد چنین مینویسد: «سفاهت مانع از ولایت است، زیرا سفه سبب ولایت برسفیه است، به ناچار وی ولایتی بر غیر خودش ندارد».(4)

هم چنین علاّمه حلّی میگوید: «سلب ولایت یا به جهت اختلال عقل و ضعف قوای ادراکی است یا به دلیل پیری و عجز از قیام به وظایف ولایت، و یا این که عجز از رعایت مصلحت و غبطه یعنی سفاهت، سبب سلب ولایت گردیده است».(5)