مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد اول صفحه 151

ص:154

1- (1) . مصباح الفقاهه: ج 1 ص 71.
2- (2) . وسائل الشیعه: ج 25 ص 114.
3- (3) . رجال النجّاشی: ص 183؛ رجال الطوسی: ص 338.
4- (4) . خلاصه الأقوال: ص 207.
5- (5) . مصباح الفقاهه: ج 1 ص 73.

نتیجه گیری از روایات

ما در این جا با دو دسته روایت رو به رو هستیم که برخی مقیّد و برخی مطلق اند. امّا در روایات مطلق، فرض این است که با وجود ضعف سند آنها، مشهور فقها به این دسته از روایات عمل کرده اند و روایات مقیَّد را مقیِّد آنها قرار نداده اند؛ زیرا نمی توان از روایات مقیّد، مفهوم گیری کرد. پس شاید بزرگانی مانند سیّد مرتضی، ابن جنید، ابن ادریس و برخی دیگر که این روایات را مقیِّد روایات مطلق قرار نداده اند، از همین جهت است. نتیجه آن که می توان بر طبق روایات مطلق، فتوا داد.

در پایان، ذکر این نکته ضروری است که این بحث را نباید با بحث اضطرار خلط نمود؛ زیرا هر فعل حرامی در حال اضطرار مجاز خواهد شد و نیاز به بحث ندارد؛ لیکن شرب ابوال طاهر در حال اختیار - با توجّه به روایات - تنها برای تداوی جایز است.

ب) دلیل قائلین به عدم جواز شرب ابوال طاهر

بزرگانی همچون شیخ طوسی قدس سره و محقّق حلّی(1) برای اثبات حرمت شرب بول به آیۀ شریفۀ«وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبائِثَ»2 استدلال کرده اند. به این بیان که بول مصداقی برای خبائث شمرده می شود و آیه، خبائث را تحریم کرده است. از این رو، شرب بول جایز نیست. شیخ طوسی قدس سره در این باره می نویسد:

وکذلک البول یحرم بیعه وإن کان طاهراً للإستخباث، کأبوال البقر والإبل وإن انتفع به فی شربه لدواء لأنّه منفعه جزئیه نادره فلا تعتدّ به؛(2) بیع بول حرام است حتّی اگر پاک باشد و این به خاطر خباثت آن است، مانند بول گاو و شتر، هرچند از شرب آن برای درمان استفاده می گردد؛ لیکن این منفعت، منفعتی جزئی و غیر قابل اعتناست.

در ادامۀ بحث، جهت روشن شدن این مطلب که آیا می توان به این آیه برای اثبات