مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد اول صفحه 468

ص:471

1- (1) . «و شه شه کلمه استقذار و استقباح و منه قوله علیه السلام: شه شه تلک الخمره المنتنه» (مجمع البحرین: ج 6 ص 351).
2- (2) . «الکرم: العنب» (جوهری، صحاح: ج 5 ص 2020).
3- (3) . «أنقَعتُ الدَّواءَ وَغَیرَه إنقاعاً تَرَکتُه فِی الماءِ حَتَّی انتَقَعَ وَ هوَ نَقیعٌ فَعیلٌ بِمَعنَی مَفعولٍ وَ یُطلَقُ النَّقیعُ عَلَی الشَّرابِ المُتَّخَذِ مِن ذلِک فَیُقالُ نقیعُ التَّمرِ و الزَّبیبِ وَ غَیرِه إذا تُرِک فِی الماءِ حَتَّی یَنتَقِعَ مِن غَیرِ طَبخٍ» (فیومی، مصباح المنیر: ج 2 ص 622).
4- (4) . «البِتعُ والبِتَعُ، مثال قِمعٍ وقِمَعٍ: نبیذُ العسلِ» (صحاح: ج 3 ص 1183).
5- (5) . «والمِزرُ بالکسر: ضرب من الأشربه. وذکر أبو عبید أنّ ابنَ عمر قد فسَّر الأنبِذَهَ فقال: البِتعُ نبیذُ العسلِ. والجعهُ: نبیذُ الشعیرِ. والمِزرُ من الذُرَهِ. والسَکرُ من التمر. و الخَمرُ من العنب» (صحاح: ج 2 ص 815).
6- (6) . وسائل الشیعه: ج 25 ص 279.

5. موثّقه وشّاء:

[

عَن محمّد بن یعقوب الکلینی...] عَن الوَشّاء، قالَ: کَتَبتُ إلَیهِ یَعنی الرِّضا علیه السلام أسألُهُ عَنِ الفُقّاعِ. قالَ: فَکَتَبَ علیه السلام حَرامٌ وَهُوَ خَمرٌ...(1)

شاهد ما عبارت «و هو خمر» است. در این روایت امام علیه السلام علاوه بر بیان حکم حرمت شراب جو، تصریح می کنند که شراب جو نیز خمر است.

ج) عدم انصراف «خمر» در قرآن به معنای متعارف

اگرچه در زمان نزول آیۀ«إِنَّمَا الْخَمْرُ...» غالباً خمر را از انگور می گرفتند، لیکن خمر در آیۀ شریفه، به شراب انگور، انصراف ندارد؛ زیرا عبارت

«وهو خمر» - که در روایات بیان شده است - اشاره دارد به همان خمری که در قرآن آمده است. در این روایات، معصومین علیهم السلام در مقام بیان مقصود خداوند از کلمۀ خمر در آیۀ شریفه هستند. پس اگر در فرمایش معصومین علیهم السلام «الخمر» آمده باشد، الف و لام، برای عهد است؛ یعنی همان خمری که خداوند حرام کرده است.

پیش از این، در مسئلۀ رؤیت هلال این بحث مطرح شد که در فقه نمی توان گفت که کلمات شارع مقدّس، به متعارف بین مردم منصرف اند؛ بلکه غیر متعارف را نیز شامل می شوند. به عبارت دیگر، اگر لفظی به صورت مطلق استعمال شد، باید بگوییم مقصود گوینده، هر چیزی است که آن لفظ بر آن صدق می کند. مثلاً «أکرم العالم» یعنی همۀ کسانی را که لفظ «عالم» به آنها اطلاق می شود اکرام کن، خواه این عالم، عالم متعارف باشد، خواه نباشد. این اقتضای اطلاق است، به عبارت دیگر متعارف بودن مصداق، از اسباب انصراف نیست. بنا بر این، در مسئلۀ خمر نیز باید به این نکته توجّه داشت که الفاظ را نباید بر مورد غالب و متعارف حمل کنیم.