مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 106

ص:109

1- (1) . روایت نخست: «علی بن محمّد قال حدثنی محمّد بن محمّد عن محمّد بن علی الهمدانی عن رجل عن علی بن أبی حمزه، قال: شکوتُ إلی أبی الحسن علیه السلام وحدثتُه بالحدیث عن أبیه و عن جدّه، فقال علیه السلام: یا علی هکذا قال أبی وجدّی، قال: فبکیتُ، ثمّ قال علیه السلام: أو قد سألت اللّه لک أو سأله لک فی العلانیه أن یغفر لک» (رجال الکشّی: ص 403).روایت دوم: «وجدت بخط جبرئیل بن أحمد: حدثنی محمّد بن عبد اللّه بن مهران عن محمّد بن علی الصیرفی عن الحسن بن علی بن أبی حمزه عن أبیه، قال: دخلت المدینه و أنا مریض شدید المرض و کان أصحابنا یدخلون علیّ ولا أعقل بهم، وذلک أنّه أصابنی حمی فذهب عقلی، و أخبرنی إسحاق بن عمّار أنّه أقام بالمدینه ثلاثه أیّام لا یشکّ أنه لا یخرج منها حتّی یدفننی ویصلّی علی، و خرج إسحاق بن عمّار وافقت بعد ما خرج إسحاق فقلت لأصحابی: افتحوا کیسی وأخرجوا منه مائه دینار فأقسموها علی أصحابنا وأرسل إلی أبو الحسن علیه السلام بقدح فیه ماء، فقال الرسول: یقول لک أبو الحسن علیه السلام: إشرب هذا الماء فإنّ فیه شفاءک إن شاء اللّه. ففعلتُ فأسهل بطنی، فأخرج اللّه ما کنت أجده فی بطنی من الأذی، و دخلتُ علی أبی الحسن علیه السلام فقال: یا علیّ أمّا إنّ أجلک قد حضر مرّه بعد مرّه، فخرجتُ إلی مکّه فلقیتُ إسحاق بن عمّار، فقال: و اللّه لقد أقمت بالمدینه ثلاثه أیّام ما شککت إلّاأنّک ستموت، فأخبِرنی بقصّتک، فأخبرتُه بما صنعت وما قال لی أبو الحسن علیه السلام ممّا أنسأ اللّه فی عمری مرّه بعد مرّه من الموت و أصابنی مثل ما أصاب، فقلتُ: یا إسحاق إنّه إمام ابن إمام، وبهذا یُعرف الإمام» (رجال الکشّی: ص 445).
2- (2) . محقّق خوئی دربارۀ سند این دو روایت می گوید: «ولکنّ الروایه الأولی ضعیفه و لا أقل من جهه الإرسال و محمّد بن علی الهمدانی. و الثانیه کذلک من جهه محمّد بن عبد اللّه بن مهران و الصیرفی و الحسن بن علی مضافاً إلی أنّه لا دلاله فیهما فإنّ الظاهر أنّ المراد بأبی الحسن علیه السلام فیهما هو موسی بن جعفر علیه السلام نعم لو تمّت الروایه الأولی کانت فیها دلاله علی حسن عاقبه علی بن أبی حمزه» (معجم رجال الحدیث: ج 11 ص 223).
3- (3) . ر. ک: خاتمه المستدرک: ج 4 ص 464-471؛ معجم رجال الحدیث: ج 11 ص 223.
4- (4) . الفهرست: ص 283.
5- (5) . رجال الطوسی: ص 339.
6- (6) . «اصل» در اصطلاح علم درایه و رجال، مهم تر از «کتاب» است.

تعبیر «له اصلٌ» یا «له کتابٌ» در مورد او وارد شده باشد، این توثیق به شمار نمی رود،(1)

بجز وحید بهبهانی رحمه الله که معتقد است عبارت «له اصلٌ» یا «له کتابٌ» از تعابیری است که از آن مدح استفاده می شود.(2)

قرینۀ دوم این است که نام علی بن ابی حمزه، در اسناد کامل الزیارات واقع شده است و علی بن قولویه رحمه الله در ابتدای کامل الزیارات، ادّعا کرده است که حدیثی در این کتاب نقل نمی کند، مگر از افرادی که موثّق هستند. به این گونه تعابیر اصطلاحاً «توثیق عام» می گویند.(3) اینک سخن این است که آیا «توثیق عام» اعتبار دارد یا اعتبار ندارد؟ برخی از بزرگان، توثیق عام را معتبر و کافی می دانند.(4)

محقّق خوئی قدس سره در اوایل مباحث فقهی شان، توثیق عام را قبول داشتند و روایات