مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 196

ص:199

1- (1) . ر. ک: ایضاح الفوائد: ج 4 ص 157؛ السرائر: ج 3 ص 121؛ شرائع الإسلام: ج 3 ص 178.
2- (2) . مسالک الأفهام: ج 3 ص 84.
3- (3) . کتاب المکاسب: ج 1 ص 43.
4- (4) . مصباح الفقاهه: ج 1 ص 124.

به علی حال؛(1) استصباح روغن متنجّس زیر آسمان جایز است؛ ولی در سایه جایز نیست؛ امّا خوردن یا چرب کردن چیزی با آن، در هر صورت حرام است.

2- فتاوای شیخ طوسی:

شیخ طوسی رحمه الله در مباحث مربوط به «اطعمه» در النهایه، فتوا داده است که «لا یجوز الإستصباح به تحت الظلال، و لا الإدّهان به».(2) در کتاب الخلاف نیز فرموده است که:

«یجوز بیع الزیت النجس لیستصبح به تحت السماء»(3) و سپس اقوال عامّه را نقل کرده است:

وقال ابو حنیفه: یجوز بیعه مطلقاً، وقال مالک وشافعی: لا یجوز بیعه بحاله؛(4) ابو حنیفه بیع روغن نجس را مطلقاً جایز می داند [چه در فضای باز استفاده شود و چه زیر سقف] امّا مالک و شافعی بر خلاف ابو حنیفه، بیع روغن متنجّس را مطلقاً جایز نمی دانند.

امّا شیخ طوسی قدس سره در کتاب المبسوط دو فتوای متفاوت دارد. فتوای ایشان در کتاب بیع این است که: «یجوز بیع الزیت النجس لمن یستصبح به تحت السماء ولا یجوز إلّا لذلک»؛ فروش روغن نجس به کسی که در زیر آسمان از آن به عنوان روغن چراغ استفاده می کند، جایز است و جز برای آن جایز نیست.(5)

لیکن در بحث «اطعمه» در همین کتاب المبسوط می فرماید:

رواه اصحابنا، أنّه یستصبح به تحت السماء دون السقف وهذا یدلّ علی أنّه دخانه نجسٌ، غیرَ أنّ عندی أنّ هذا مکروه؛(6) این که اصحاب گفته اند باید از روغن متنجّس، فقط زیر آسمان استفاده کرد، نه زیر سقف، دلالت بر این دارد که دود روغن متنجّس، نجس است؛ لیکن به نظر من استصباح زیر سقف، مکروه است.