مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 197

ص:200

1- (1) . المقنعه: ص 582.
2- (2) . النهایه: ص 588.
3- (3) . الخلاف: ج 3 ص 187.
4- (4) . بدایه المجتهد: ج 2 ص 126؛ فتح العزیز: ج 8 ص 116.
5- (5) . المبسوط: ج 2 ص 167.
6- (6) . همان: ج 6 ص 283.

3- فتوای ابن ادریس حلّی:

ابن ادریس رحمه الله در کتاب السرائر فرموده است:

ولا یجوز الإستصباح به تحت الظلال، لا لأنّ دخانَه نجس، بل تعبّدٌ تَعَبَّدنا به، لأنّ دخان أعیان النجسه ورمادَها طاهرٌ عندنا بغیر خلافٍ عندنا. ولا یجوز الإدّهان به ولا استعماله فی شیءٍ من الأشیاء سوَی الإستصباح تحت السماء؛(1) استصباح با روغن متنجّس در زیر سقف جایز نیست، نه از این باب که دودش نجس است، بلکه تعبّدی است که ما به آن ملتزم شده ایم؛ زیرا دود و خاکستر اعیان نجس در نزد ما (امامیّه) طاهر است و خلافی در این مسئله نیست. و نزد ما روغن مالی بدن به وسیلۀ روغن متنجّس و هیچ استفادۀ دیگری از آن، جایز نیست، بجز استصباح در فضای باز.

ایشان سپس نقدی به شیخ طوسی رحمه الله وارد کرده و می گوید:

ما ذهب أحدٌ من أصحابنا إلی أنّ الإستصباح به تحت الظلال مکروهٌ، والمحذور بغیر خلافٍ بینهم، وشیخُنا ابو جعفر محجوجٌ بقولِهِ فی جمیعِ کتبهِ، إلّاما ذَکرهُ هوَ هنا. فالأخذ بقوله وبقول أصحابه أولی مِن الأصل بقول المنفرد [المتفرّد] عن أقوال أصحابنا؛(2) یعنی هیچ کس از فقها فتوا نداده که استصباح زیر سقف مکروه است؛ بلکه این کار بدون هیچ اختلافی، ممنوع است. این که شیخ ما (شیخ طوسی رحمه الله که فرموده است استصباح زیر سقف مکروه است)، به وسیلۀ فتاوایی که خودش در کتب دیگر دارد، محجوج است (یعنی حجّت علیه آن اقامه می شود). سزاوارتر این است که ما فتوایی را که ایشان در کتاب های دیگرش دارد و مطابق نظر فقهای دیگر است، اخذ کنیم [و بگوییم استصباح باید در فضای باز باشد]، نه این که به فتوای کراهتش عمل کنیم، که فتوایی نادر است و کسی از اصحاب به آن ملتزم نیست.