مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 200

ص:203

1- (1) . مجموعه فتاوی ابن جنید: ص 21.
2- (2) . شرائع الإسلام: ج 3 ص 178.
3- (3) . غنیه النزوع: ص 213.

ب) بررسی شهرت در مسئله

در پاسخ این سؤال که آیا با همین چند فتوای مهم، می توان ادّعای شهرت کرد یا نه، اختلاف نظری میان آیه اللّه بروجردی و محقّق خوئی قدس سرهما وجود دارد. آیه اللّه بروجردی قدس سره و برخی از شاگردانشان بر این باورند که نه تنها با همین چند فتوا می توان ادّعای شهرت کرد، بلکه می توان ادّعای اجماع هم کرد. امّا بر خلاف ایشان، به نظر محقّق خوئی قدس سره نمی توان با استناد به چند فتوا شهرت را به دست آورد. برای به دست آوردن شهرت، لازم است که همۀ کتب و فتاوای فقهی ملاحظه شود.

دیدگاه ما این است که نظر آیه اللّه بروجردی قدس سره صحیح است و از این مقدار فتاوای فقها که از اعیان فقها هستند، می توان شهرت را به دست آورد؛ لیکن برخی از بزرگان، مانند محقّق خوئی و امام خمینی قدس سرهما، با شهرت مورد ادّعای شیخ اعظم رحمه الله موافق نیستند.

امام خمینی قدس سره در تأیید نظر خود، به مسئلۀ 19 و مسئلۀ 20 از مسائل أطعمه و أشربۀ کتاب الخلاف شیخ طوسی رحمه الله اشاره کرده اند.(1) در مسئلۀ 19 آمده است:

إذا ماتت الفأره فی سمن أو زیت أو شیرج أو بذر نجس کلّه وجاز الإستصباح.

دلیلنا إجماع الفرقه وأخبارهم؛(2) اگر موش داخل روغنی افتاد، همۀ آن روغن نجس و استصباح با آن جایز است و دلیل این جواز، اجماع و روایات است.

در این کلام شیخ طوسی رحمه الله، قید «تحت السماء» نیامده است. در ادامۀ همین مسئلۀ 19 روایتی از رسول اکرم صلی الله علیه و آله به نقل از ابوسعید خدری آمده است که: «سئل عن الفأره یقع فی السمن أو الزیت؟ فقال: استصبح به، [...] وروی ذلک عن علی علیه السلام و ابن عمر؛(3) از پیامبر سؤال کردند درمورد روغنی که در آن موشی افتاده باشد؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: با آن استصباح کنید». در این جا نیز ایشان ادّعای اجماع کرده، می گوید: «و هو اجماع الصحابه».(4)