مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 201

ص:204

1- (1) . المکاسب المحرّمه: ج 1 ص 154.
2- (2) . الخلاف: ج 6 ص 91.
3- (3) . سنن الدارقطنی: ج 4 ص 292؛ السنن الکبری: ج 9 ص 354؛ تلخیص الحبیر: ج 2 ص 77.
4- (4) . الخلاف: ج 6 ص 92.

در مسئلۀ 20 نیز آمده است:

إذا جاز الإستصباح فإنّ دخانه طاهر ولا یکون نجساً؛(1) اگر استصباح جایز است، پس دود روغن متنجّس طاهر است و نجس نیست.

استشهاد امام خمینی قدس سره این گونه است که:

1. شیخ طوسی رحمه الله در مسئلۀ 19، مسئله را به صورت مطلق آورده و «تحت السماء» را قید نکرده است.

2. شیخ طوسی رحمه الله دلیل مدّعایش را اخبار طایفه قرار داده است و این اخبار (روایاتی که در باب بیع روغن متنجّس وجود دارد)، هیچ کدام قید «تحت السماء» را ندارند و از این جهت مطلق هستند.

3. تمسّک شیخ طوسی رحمه الله به روایت ابو سعید خدری است که این روایت نیز اطلاق دارد و قید «تحت السماء» در آن نیامده است.

4. با قرینۀ مسئلۀ 20 و این عبارت شیخ طوسی رحمه الله که گفت: «إذا جاز الإستصباح فإنّ دخانَه یکون طاهراً و لا یکون نجساً»، روشن می شود که اصلاً فرض مسئله نزد ایشان، آن جایی است که استصباح زیر سقف باشد.

امام خمینی قدس سره از این دو مسئلۀ شیخ طوسی قدس سره، نتیجه می گیرند که حتّی اگر نگوییم که شهرت و اجماع بر عدم وجود قید «تحت السماء» دلالت دارد، ولی عکس آن را هم نمی پذیریم؛ یعنی به نظر ما این سخن شیخ انصاری رحمه الله - که شهرت قائم است بر این که استصباح باید «تحت السّماء» باشد - صحیح نیست.(2)

لیکن دو نکته در نقد سخن امام خمینی قدس سره به نظر می رسد:

نخست این که: مقصود شیخ طوسی قدس سره در مسئلۀ 19 این است که آیا استصباح با روغن متنجّس جایز است یا نه؟ فتوای ایشان در مسئلۀ 19 مربوط به اصل جواز استصباح است و در مقام بیان قیود حکم و این که حتماً باید «تحت السماء» باشد، نیست.