مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 202

ص:205

دوم این که: با توجّه به این که شیخ طوسی رحمه الله در مقام بیان اصل حکم جواز استصباح است، استدلال ایشان به روایات نیز فقط ناظر به حکم جواز استصباح در روایات است و این گونه نیست که شیخ رحمه الله به اطلاق روایات متمسّک شده باشد. بنا بر این، عبارت ایشان هم نمی تواند شاهدی برای سخن امام خمینی قدس سره باشد.

به نظر می رسد که حق با شیخ انصاری رحمه الله است و شهرت فتوایی در بین قدما قائم بر این است که استصباح باید زیر آسمان باشد.

ج) ادلّۀ قائلان به استصباح زیر آسمان

پیش تر روایات باب بیع روغن متنجّس، مرور شد(1) و دیدیم که در میان این روایات، قید «تحت السماء» موجود نیست؛ ولی با این حال، مشهور فقها قائل به شرط «تحت السّماء» هستند و حتّی برخی از ایشان در این حکم، آنچنان راسخ اند که معتقدند اگر سقف آن قدر بلند باشد که دود چراغ به آن نرسد، باز هم تعبّداً استصباح زیر سقف، جایز نیست.(2)

این گروه از فقها فتوای خود را به دلایلی مستند کرده اند که اینک بررسی می شود.

1- اجماع:

چنان که در عبارات شیخ طوسی رحمه الله ملاحظه شد، ایشان در بیان علّت فتوای خود می فرماید: «دلیلنا إجماع الفرقه».(3) ظهور این عبارت در این است که دلیل اجماع مربوط به کلّ حکم است؛ یعنی استصباح در فضای باز مورد اجماع است، نه این که فقط مسئلۀ استصباح، مورد اجماع باشد.

در عبارات ابن ادریس رحمه الله هم آمده بود: «جاز الإستصباح تحت السماء [...] بغیر خلافٍ بیننا».(4) همچنین ایشان در ردّ شیخ طوسی رحمه الله که در المبسوط قائل به کراهت شده است، گفته بود: «ما ذهب أحدٌ من أصحابنا إلی أنّ الإستصباح تحت الظلال