مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 203

ص:206

1- (1) . ر. ک: ص 129.
2- (2) . ر. ک: جواهر الکلام: ج 22 ص 15؛ المکاسب المحرّمه: ج 1 ص 152.
3- (3) . الخلاف: ج 6 ص 92.
4- (4) . السرائر: ج 3 ص 121.

مکروهٌ، بل محذورٌ بغیر خلافٍ بینَهم؛(1) هیچ یک از اصحاب نگفته اند که استصباح زیر سایه، مکروه است؛ بلکه همۀ اصحاب آن را ممنوع می دانند.

لیکن محقّق خوئی قدس سره در مصباح الفقاهه، دو اشکال بر استدلال به اجماع وارد می کند:(2) دراشکال نخست - که یک اشکال صغروی است - می فرماید: این اجماع مخالف دارد؛ زیرا خود شیخ طوسی رحمه الله در المبسوط مخالفت کرده و فتوا به کراهت داده است.(3) علاّمه رحمه الله نیز در کتاب مختلف، مخالفت نموده است.(4) در اشکال دوم نیز می فرماید: این اجماع، اجماع مدرکی است؛ زیرا ادلّۀ دیگری برای اعتبار این قید، وجود دارد که چه بسا فقها به آن استناد کرده باشند.

به نظر می رسد که دو اشکال محقّق خوئی قدس سره صحیح است و اجماع در این جا قابل استدلال نیست.

2- شهرت فتوایی:

دلیل دوم، شهرت فتوایی است و همان گونه که بررسی شد،(5) برخلاف دیدگاه امام خمینی و محقّق خوئی قدس سرهما، این شهرت موجود و ثابت است و کسانی که شهرت فتوایی را معتبر می دانند، می توانند به عنوان یک دلیل به آن استدلال کنند.

البتّه ممکن است که در مورد این شهرت فتوایی نیز همان اشکال مدرکی بودن، مطرح شود؛ یعنی همان طوری که اجماع مدرکی برای ما قابل قبول نیست، شهرت فتوایی هم اگر مدرکی باشد، قابل قبول نیست.

3- روایت مرسله:

مهم ترین دلیل قائلان به استصباح زیر آسمان، روایت مرسله ای از شیخ طوسی رحمه الله است که شیخ انصاری رحمه الله نیز در کتاب المکاسب به آن اشاره می کند.(6) شیخ طوسی رحمه الله در