مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 207

ص:210

1- (1) . ر. ک: السرائر: ج 3 ص 121.
2- (2) . ر. ک: کتاب المکاسب، ج 1، ص. 43
3- (3) . ر. ک: مصباح الفقاهه: ج 1 ص 124.
4- (4) . همان: ص 125.
5- (5) . همان: ص 126.

در مقام بیانند، روایت مقیّد نمی تواند آنها را تقیید بزند.(1)

لیکن نظر ایشان از جهاتی قابل مناقشه است؛ زیرا اوّلاً اگر روایات در مقام بیان نباشند اصلاً تمسّک به اطلاق صحیح نیست. اطلاق روایت متوقّف بر این است که در مقام بیان باشد، آن گاه است که نوبت به تقیید می رسد. به عبارت دیگر، نظر شیخ رحمه الله این است که چون روایات در مقام بیان اند، سخن گفتن از تقیید آنها به وسیلۀ مرسله صحیح نیست، حال آن که اتّفاقاً چون روایات در مقام بیان هستند، می توانیم مسئلۀ تقیید را مطرح کنیم.

از سوی دیگر، کثرت روایت، تفاوتی در نتیجه ایجاد نمی کند، چه آن که تنها تأثیر این کثرت، تأثیری است که در ظنّ و یا علم به صدور ایجاد می کند. به عبارت دیگر، هرچه شمار روایات بیشتر باشد، ظنّ بیشتری به صدور آنها از امام علیه السلام ایجاد می شود.

آیا با خبر واحد نمی توان روایتی را که ظنّ قوی به صدورش وجود دارد، تقیید زد؟

بهترین پاسخ به این گمان، این است که طبق نظر اصولیان، آیات قرآن که صدورشان قطعی است، با خبر واحد تقیید می خورند، چه رسد به روایاتی که هیچ گاه به لحاظ قطعیت صدور، قابل مقایسه با قرآن نیستند، هرچند که تعدادشان زیاد باشد.

بنا بر این، در این مسئله حق با محقّق خوئی قدس سره است و بیان شیخ رحمه الله که می فرماید:

«چون روایات مطلقه، متظافرند، ابای از تقیید دارند»،(2) سخن درستی نیست.

4- بررسی تعبّدی بودن استصباح زیر آسمان

نکتۀ مهمی که در این جا باید بررسی شود و نتیجۀ آن با مسئلۀ قبل ارتباط دارد، این است که طبق نظر محقّق خوئی قدس سره اگر روایت مرسله، صلاحیت برای تقیید روایات مطلق را داشته باشد، این قید یک قید تعبّدی محض خواهد بود.

برخی از فقها مانند ابن ادریس(3) و محقّق حلّی قدس سرهما(4) قید «تحت السماء» را یک تعبّد