مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 209

ص:212

البتّه شاید کسی به استصحاب تمسّک کند و بگوید: این دود، پیش از سوختن، روغن بوده و بخار نیز در حالت پیشین خود بول بوده است؛ پس هنگام شک در نجاست و طهارت، استصحاب نجاست می کنیم؛ لیکن این تمسّک باطل است و استصحاب نجاست جریان ندارد؛ زیرا موضوع تغییر پیدا کرده و در موضوع جدید «اصاله الطهاره» جاری است.

بنا بر این، دود از جهت دود بودنش، نجس نیست که منجّس سقف باشد.

6- بیان برگزیده برای جمع میان روایات

در مورد روایت مرسله این احتمال وجود دارد که امام علیه السلام در مقام ارشاد باشند؛ زیرا ممکن است در اثر حرارت، بعضی از اجزای روغن متنجّس، تصاعد پیدا کند. البتّه اگر ما یقین داریم که آنچه تصاعد می کند دود است، دلیلی بر نجاستش وجود ندارد؛ زیرا روغن، استحاله شده و موضوع تغییر پیدا کرده است؛ امّا اگر اجزای استحاله نشدۀ روغن به همراه دود بالا بیاید، منجّس خواهد بود. به همین دلیل، امام علیه السلام ارشاد می کنند که خوب است جانب احتیاط مراعات شود. البتّه در این جا هم فهم عرفی این است که سقف موضوعیت ندارد؛ بلکه در مکان مسقّف و بسته، امکان نجس شدن اشیا و بدن وجود دارد و ممکن است که این نجاست، وارد منافذ بینی و دهان شود.

همچنین امام علیه السلام در مقام بیان احتیاط شرعی نیستند؛ زیرا تنجیس سقف، در، دیوار و بدن - بجز در مورد مسجد - منعی ندارد؛ امّا از آن جا که کسی مایل نیست منزلش نجس شود، امام علیه السلام ارشاد می فرماید که استصباح در فضای باز باشد.

بنا بر این، با توجّه به این که مدلول روایت مرسله، مولوی نیست، صلاحیت تقیید روایات مطلق را ندارد و البتّه چنان که گفته شد، از این روایت نمی توان استحباب استصباح زیر آسمان را استفاده کرد؛ بلکه این روایت یا ارشاد است و یا دلالت بر کراهت دارد.

امام خمینی قدس سره نیز اگرچه جمع شیخ انصاری رحمه الله و حمل مرسله بر استحباب را