مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 30

ص:33

بنا بر این، خلاصۀ بیان استدلال این است که: اوّلاً: روایت می خواهد روغن متنجّس را به منزلۀ عین نجس (میته) قرار دهد. ثانیاً: این تنزیل، عام و در همۀ احکام است. ثالثاً: میته هم خصوصیّتی ندارد. با پذیرش این سه مقدّمه، نتیجۀ حاصل، آن است که هر متنجّسی همۀ احکام آن نجسی را که به وسیلۀ آن نجس شده است دارد. از این نتیجه، در مورد بحث فعلی استفاده می کنیم و می گوییم: یکی از احکام نجس، این است که بیعش جایز نیست؛ پس بیع متنجّس نیز جایز نیست.

3- نقد استدلال به روایت

اشکال نخست: به نظر می رسد که این استدلال، کاملاً مخدوش است. نخست باید این مدّعا بررسی و اثبات شود که امام علیه السلام در عبارت

«إنّ اللّه حرّم المیته من کلّ شیء» قصد دارند به این کبرا استدلال کنند. سائل از امام علیه السلام دربارۀ حکم خمرۀ روغنی که در آن موش افتاده است، سؤال می کند و امام علیه السلام در پاسخ می فرمایند: آن را نخور؛ یعنی روغنی که متنجّس شده است، شرعاً قابلیت اکل ندارد؛ ولی پس از این که امام علیه السلام حکم را بیان فرمودند، آن مرد گفت که من موش را هم می خورم و برایم آسان است.

این جاست که امام علیه السلام فرمودند: تو موش را کوچک نشمارده ای؛ بلکه دینت را سبک شمرده ای؛ زیرا خداوند مردار هر چیزی را حرام کرده است. پس سخن امام علیه السلام در عبارت

«إنّ اللّه حرّم المیته من کلّ شیء» دربارۀ روغن نیست؛ بلکه دربارۀ خود «موش مرده» است؛ یعنی موش تا زمانی که زنده است، نجس نیست، مگر فضولاتش؛ امّا وقتی که مرد، نجس است. امام علیه السلام به این شخص تذکّر می دهد و می فرماید: تو اگر قصد خوردن موش مرده داری، نسبت به دینت و به احکام الهی، استخفاف می ورزی.

پس بدان که «انّ اللّه حرّم المیته من کلّ شیء من الفأره وغیره؛ جسد مرده، چه مردۀ موش باشد و چه جسد غیر آن، حرام است».

بنا بر این، نخستین اشکال استدلال این است که این کبرا، اصلاً با آن حکم

«لا تأکله»

ارتباطی ندارد. زیرا اگر امام علیه السلام می فرمود

«لا تأکله» و بلافاصله می فرمود «إنّ اللّه