مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 308

ص:311

1- (1) . حاشیه المکاسب: ج 1 ص 12.
2- (2) . مصباح الفقاهه: ج 1 ص 146.
3- (3) . وسائل الشیعه: ج 25 ص 458.

خوراک دهد و او را از خستگی و مرگ نجات دهد، شتر مال این شخص است و ضمان و خسارتی بر عهدۀ این شخص نیست.

البتّه در این جا بحثی وجود دارد که در جای خود مطرح خواهد شد، و آن این که آیا در حیازت، «اِحیاء» لازم است یا به مجرّد حیازت، انسان حق پیدا می کند؟

5- موثّقۀ یونس بن یعقوب

روایت دیگر، حدیث سوم از باب هشتم ابواب «میراث الأزواج» وسائل الشیعه است.

وَ [عَن محمّد بن الحسن] بِإسنادِهِ عَن عَلی بنِ الحَسَنِ عَن مُحَمَّدِ بنِ الوَلیدِ عَن یونُسَ بنِ یَعقوبَ عَن أبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام فی امراهٍ تَموتُ قَبلَ الرَّجُلِ، أو رَجُلٍ قَبلَ المَرأهِ، قالَ: ما کانَ مِن مَتاعِ النِّساءِ فَهو لِلمَرأهِ، وَ ما کانَ مِن مَتاعِ الرِّجالِ وَ النِّساءِ فَهو بَینَهُما، وَ مَنِ استَولَی عَلَی شَیءٍ مِنهُ فَهو لَهُ؛(1)

یونس بن یعقوب از امام صادق علیه السلام دربارۀ زنی که قبل از مرد می میرد و یا مردی که قبل از زن می میرد [تکلیف وسائل خانۀ آنها چیست؟] حضرت علیه السلام فرمودند:

آن وسایلی که مخصوص زنان است، مال زن است و آن وسایلی که مخصوص مردان است، مال مرد است و آن وسایلی که مشترک بین زن و مرد است، بین آنها تقسیم می شود و هرکسی بر هر چیزی که استیلا دارد، مال اوست.

بنا بر این، امام علیه السلام یک قانون کلّی بیان کرده و می فرمایند: هر کس بر یک شیء استیلا پیدا کند، آن شیء برای اوست. پس استیلای یک شخص نسبت به یک شیء و حیازت او موجب می شود که او نسبت به آن شیء، حق دشته باشد و یا مالک آن باشد.

البتّه چنان که گفته خواهد شد، اینطور نیست که حیازت در همۀ موارد، مفید ملکیت باشد؛ بلکه در برخی از موارد، مفید ملکیت و در بعضی از موارد، مفید مجرّد حق است.