مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 312

ص:315

ب) استصحاب

دلیل دوم شیخ رحمه الله برای حقّ اختصاص، «استصحاب» است.(1) به این بیان که وقتی کسی که مالک گوسفند زنده است، نسبت به آن «حقّ اختصاص» دارد. اگر گوسفند بمیرد، مالیّت و ملکیّت آن - بنا به نظر شیخ رحمه الله - از بین می رود؛ ولی دلیلی بر زوال حقّ اختصاص نیست و در صورت شک، این حق استصحاب می شود. در نتیجه، آن شخص نسبت به مردار گوسفند خود، حقّ اختصاص دارد.

البتّه در بند نخست از همین گفتار، این اشکال در مورد سخن شیخ رحمه الله مطرح شد که نهی ازمعامله، موجب زوال مالیّت است؛ امّا موجب زوال ملکیت نیست و ایشان ظاهراً به این مطلب عنایت نداشته است.

1- اشکال اوّل:

محقّق ایروانی قدس سره جریان این استصحاب را نپذیرفته است. استدلال ایشان این است که یکی از شرایط استصحاب، وحدت موضوع در قضیۀ متیقّنه و مشکوکه است؛ یعنی اگر یقین شما به یک شیء و شکّ شما به چیزی دیگر تعلّق پیدا کند، این جا استصحاب محقّق نمی شود. در مورد مدّعای شیخ اعظم رحمه الله، شک به مردار تعلّق گرفته، امّا مورد متیقّن، گوسفند زنده است و عرفاً میان این دو تفاوت وجود دارد. بنا بر این، استصحاب در این جا جاری نمی شود.

لیکن در پاسخ به این اشکال باید توجّه داشت که در همۀ استصحاب ها تغییری در موضوع ایجاد می شود. اگر تغییر، تغییر در ذات باشد، موضوع مختلف می شود و استصحاب جریان نخواهد داشت. مثلاً اگر موضوع متیقّن، سگی باشد که قبلاً زنده و نجس بوده، امّا موضوع مشکوک، همان سگ باشد که حالا استحاله شده و تبدیل به نمک شده است، این تغییر، تغییر در ذات است و موضوع در حالت متیقّن و مشکوک، واحد نیست و بخاطر همین، استصحاب جاری نمی شود. امّا اگر تغییر، تغییر در