مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 317

ص:320

فصل اوّل: حقّ تألیف

اشاره

در ادامۀ بررسی مسئلۀ «حقّ اختصاص» و به مناسبت، خوب است که دربارۀ یکی از مسائل مستحدثه به نام «حقّ تألیف» نیز بحث شود.

بین عقلا عناوینی مثل «حقّ تألیف»، «حقّ امتیاز»، «حقّ اختراع» و مانند اینها وجود دارد و معمولاً در تألیفات، قید می کنند که «حقّ تألیف محفوظ است»؛ یعنی کسی اجازه ندارد این کتاب را چاپ کند. آیا رعایت چنین حقّی لازم است؟

امروزه دایرۀ این گونه حقوق رو به توسعه است. تألیف یک کتاب، برنامه نویسی یک نرم افزار رایانه و حتّی نامی که برای یک کتاب یا مغازه یا یک شیء انتخاب می شود، همۀ اینها از اموری است که امروزه عقلا برای این امور حقوقی را قائل هستند و این مسئله، دیگر اختصاص به تألیفات ندارد.

در این مسئله، میان فقهای شیعه اختلاف روشنی وجود دارد. برخی از بزرگان مانند امام خمینی،(1) آیت اللّه گلپایگانی(2) و ظاهراً محقّق خوئی قدس سرهم تصریح کرده اند که این حقوق اعتباری ندارد و رعایت آنها لازم نیست.(3) در مقابل ایشان، برخی هم مانند