مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 364

ص:367

ورثه می رسد و از ورثه به ورثۀ بعد، و ممکن است در میان ده ها نسل منتقل شود.

در ادلّه ای که برای حقّ تألیف مطرح شد، اگر سیرۀ عقلا را پذیرفتیم و گفتیم که حقّ تألیف ثابت است - زیرا عقلا آن را مال می دانند -، در این صورت، محدودیت زمانی برای آن وجود ندارد. امّا اگر دلیل بر اثبات «حقّ تألیف»، دلیل عقلی ای باشد که می گوید: عدم رعایت حقّ تألیف، موجب ظلم یا موجب اخلال در نظام اجتماعی است، رعایت حقّ تألیف تا جایی لازم خواهد بود که ظلم نباشد و یا موجب اختلال در نظام نشود. در این صورت، ممکن است برای عقلا محرز شود که اگر کسی کتابی نوشت و مثلاً تا ده سال یا بیست سال به او حقّ تألیف دادند، پس از این مدّت، عدم رعایت حقّ تألیف منجر به ظلم و یا اختلال نخواهد بود. بنا بر این، در این جا دایرۀ «حقّ تألیف» محدود می شود.

- تأمّل خارج از بحث دربارۀ بایدهای طلبگی

متأسّفانه در زمان ما وضع اعتقادی بسیاری از طلبه ها ضعیف است. اگر از ما بپرسند دلیل بر نبوّت چیست، نمی توانیم به درستی پاسخ دهیم. همچنین اگر از دلیل بر امامت و یا معاد بپرسند، نسبت به پاسخ دقیق واقف نیستیم. نسبت به فروع اعتقادی نیز مسئله همین است و ضعف زیادی در طلّاب دیده می شود، حال آن که طلاّب علوم دینی، مرجع و پناه مردم در شبهات اعتقادی هستند، بویژه با این همه هجمه هایی که امروزه از طرف فرقه ها و مذاهب انحرافی (مانند مسیحیت) نسبت به دین ما وجود دارد. علمای ما در زمان قدیم، واقعاً جامع بودند، حتّی در باب اعتقادات، متونی را از حفظ داشتند و نسبت به ادلّۀ اعتقادی اعمّ از آیات روایات، مسلّط بودند؛ امّا این تسلّط علمی و اعتقادی در زمان ما بسیارکمرنگ شده و این کمرنگی آثار بدی به جای گذاشته است. کتب اعتقادی باید بیش از این مورد توجّه و مباحثه قرار گیرد. در گذشتۀ نه چندان دور، کتاب هایی مانند شرح خواجه نصیرالدین طوسی بر تجرید الإعتقاد به عنوان یک کتاب درسی مرسوم بود؛ امّا متأسّفانه امروزه کتاب های دیگری به عنوان