مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 379

ص:382

صورت نخست، این است که در خرید و فروش هیاکل عبادت، مجموع مادّه و هیئت مورد معامله قرار گیرد و صورت دوم، این که فقط مادّۀ آن شیء مورد معامله باشد، نه هیئت آن؛ یعنی مثلاً غرض از معاملۀ صلیب، فقط طلای آن باشد.

در صورت نخست، چهار فرض مطرح است:

1. قصد حرام (عبادت هیاکل) در متن عقد شرط شود.

2. چنین شرطی صورت نگیرد، امّا خریدار و فروشنده - خارج از متن عقد - بر آن توافق دارند.

3. چنین توافقی در خارج هم وجود ندارد و بایع از قصد خریدار آگاه نیست؛ امّا احتمال می دهد که از آن برای عبادت استفاده کند.

4. اصلاً قصد معامله، عبادت نباشد. مانند صلیبی قدیمی که عتیقه شمرده می شود و خریدار می خواهد از آن به عنوان تزیین مغازه یا منزل استفاده کند.

گفتار نخست: حرمت بیع هیاکل عبادت

بند اوّل: مقصود از حرمت در این بحث

اشاره

پیش از ورود به بحث، لازم است بررسی شود که مراد از حرمت در باب معاملات چیست؟ تفصیل این بحث در نوع اوّل مکاسب محرّمه، مطرح شد.(1)

می دانیم که در افعال انسان، مراد از حرمت، حرمت تکلیفی است. مثلاً دروغ گفتن، غیبت کردن و فحش دادن حرام است؛ امّا آیا در باب معاملات نیز تحریم، ظهور در حرمت تکلیفی دارد و یا ظاهر در حرمت وضعی و یا صورت سوم است؟

در روایت تحف العقول آمده است:

ما یأتی منه الفساد؛ آن چیزی حرم است که فسادآور باشد.(2)