مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 386

ص:389

2. قرینۀ دوم، روایاتی است که ذیل این آیه آمده اند. مثلاً در صحیحۀ زیاد بن عیسی آمده است:

قال: سألت أبا عبداللّه علیه السلام عن قول اللّه عزّوجلّ: «لا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْباطِلِ»

،فقال علیه السلام: کانت قریش تقامر الرجل بأهله وماله فنهاهم اللّه عزّ وجلّ عن ذلک؛(1) زیاد بن عیسی می گوید: از امام علیه السلام دربارۀ معنای این آیه سؤال کردم. حضرت علیه السلام پاسخ فرمود: قریش با یک دیگر بر سر اموال و زنانشان قمار می کردند، پس خداوند آنها را نهی کرد.

این روایت دلالت دارد بر این که این آیه، مربوط به اسباب است، نه شرایط ثمن و مثمن.

در همین باب، روایت دیگری نیز وجود دارد که می فرماید:

عن محمّد بن علی عن أبی عبد اللّه علیه السلام فی قول اللّه عزّوجلّ: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْباطِلِ»

؟ قال: نهی عن القمار.(2)

همچنین روایتی در تفسیر قمی آمده با این مضمون:

وقوله: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْباطِلِ»

یعنی الربا.(3)

این روایت، باطل را به «ربا» تفسیر کرده است. البتّه استناد به این روایت به شرطی صحیح است که توثیق عامّ علیّ ابن ابراهیم قمی در ابتدای تفسیرش را معتبر بدانیم.

روایات دیگری نیز در همین باب و با همین دلالت، وجود دارد.(4)

2-2. استعمال «باء» در هر دو معنا

آیا می توان «باء» را هم به معنای سببیت بگیریم و هم به معنای مقابله؟