مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 393

ص:396

آیا روایت تحف العقول نسبت به تحریم و یا اباحۀ این کار، دلالتی دارد یا نه؟

البتّه این بحث به صورت مفصّل مورد بررسی قرار خواهد گرفت؛ امّا در این جا بسیار مختصر اشاره می کنیم که صدر و ذیل روایت تحف العقول، دلالت متفاوتی بر این مسئله دارد. محقّق ایروانی قدس سره با استناد به چهار فراز از این روایت که می فرماید:

«فکلّ أمر یکون فیه الفساد ممّا هو منهیّ عنه» و

«أو شیءٍ یکون فیه وجهٌ من وجوه الفساد» و

«إنّما حرّم اللّه الصناعه التی هی حرام کلّها التی یجیء منها الفساد» و یا

«وکلّ منهیّ عنه مما یتقرّب به لغیر اللّه»، بر این باور است که اگر بخواهیم «صلیب» و یا «بت» را برای عبادت به دیگری بفروشیم، مصداق فساد و حرام است؛ امّا اگر به جهت فساد نباشد، خرید و فروش آن اشکالی ندارد.(1)

لیکن به نظر می رسد که دیدگاه محقّق ایروانی قدس سره دقیق نیست و ذیل روایت

(کلّ ملهوٍّ به والصّلبان والأصنام)، دلالت دارد بر این که ساختن و خرید و فروش صلیب و صنم به طور مطلق حرام است، حتّی اگر قصد عبادت و فساد در آن نباشد. شاید قصد شارع، این باشد که هر چیزی که زمانی به عنوان خدا پرستش می شده، از بین برود، حتّی اگر دیگری بخواهد آن را برای غیر عبادت استفاده کند.

بنا بر این، با توجّه به فقرات نخست، دوم، سوم و چهارم روایت تحف العقول، فروختن صلیب و صنم به قصد عبادت، حرام است؛ امّا اگر برای تزیین و جهات دیگر باشد، اشکال ندارد. امّا با توجّه به اطلاق ذیل روایت، شارع نمی خواهد چیزی که نماد مذهب غیر اسلام است، وجود داشته باشد، چه آن کسی که از ما می خرد، برای عبادت بخرد یا برای غیر عبادت.

ز) استدلال به روایت نبوی

هفتمین دلیل، روایت مشهور نبوی است که شیخ رحمه الله در ابتدای کتاب المکاسب نقل کرده است:

«إنّ اللّه إذا حرّم شیئاً حرّم ثمنَه». در این روایت دو «حرّم» وجود دارد و