مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 394

ص:397

نمی توانیم یکی را تکلیفی بگیریم و دیگری را وضعی بگیریم؛ بلکه هر دو تکلیفی است. در نتیجه اگر خداوند عبادت اصنام را حرام کرده، پس خرید و فروش اصنام را هم حرام کرده است و از این حرمت، بطلان را نیز از راه ملازمه می فهمیم.

با این که این روایت نبوی مشهور است، امّا در کتب شیعه موجود نیست و فقط از طریق عامّه نقل شده است. نکته ای که وجود دارد این است که در بعضی از کتب حدیثی چنین آمده است که

«إنّ اللّه إذا حرّمَ أکلَ شیءٍ حرَّم ثمنه». بنا بر این، روایت مشهور در بحث ما قابل استفاده نیست؛ زیرا در باب اوثان، حرمت اکل وجود ندارد.

پیش تر این بحث مطرح شد که اگر ندانیم در روایتی کلمۀ «أکل» آمده یا نیامده است، آیا باید اصال عدم نقیصه را جاری کنیم و بگوییم اصل روایت «إنّ اللّه إذا حرّمَ شیئاً حرَّم ثمنه» بوده و چیزی از روایت کم نشده است، یا اصل عدم زیاده را جاری کنیم و بگوییم اصل روایت «إنّ اللّه إذا حرّمَ أکلَ شیءٍ حرَّم ثمنه» بوده است؟ دربارۀ این که کدام یک از این دو اصل، صحیح است و جاری می گردد، باید به مباحث گذشته مراجعه شود.(1)

ح) استدلال به صحیحۀ عمر بن اذَینه

هشتمین دلیل، روایاتی است که فروش چوب را به کسی که با این چوب بت یا صلیب می سازد، نهی کرده اند، مانند صحیحۀ عمر بن اذینه که می فرماید:

عن عمر بن أُذَینه، قال: کتبتُ إلی أبی عبد اللّه علیه السلام أسأله عن رجلٍ له خشبٌ فباعَه ممّن یتّخذه برابط، فقال علیه السلام لا بأس به. وَعَن رجلٍ له خشبٌ فباعه ممّن یتّخذه صُلباناً، قال علیه السلام: لا؛(2) عمر بن اذینه می گوید: به امام علیه السلام نوشتم شخصی چوب دارد و چوبش را به کسی می فروشد که با آن بربط (3) می سازد، امام علیه السلام فرمود این کار اشکالی ندارد. دوباره نوشتم اگر چوب را به کسی بفروشد که با آن صلیب درست می کند؛ فرمود: خیر، [جایز نیست].