مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 400

ص:403

بل یظهر من الروایات المنقوله عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله وأبی جعفر علیه السلام وأبی عبداللّه علیه السلام مستفیضه أنّ مُدمِن الخمر کعابد وثن،(1) أنّ عبادته شرٌّ منه

یترتّب علیها فوق ما یترتّب علیه، فکیف یمکن ذلک التشدید فی الخمر لقلع الفساد دون الأوثان، مضافاً إلی دلاله الروایات العامّه المتقدّمه کروایت تحف

وغیره.(2)

در روایات آمده است که دائم الخمر مثل کسی است که بت می پرستد. از این روایات فهمیده می شود که عبادت اوثان، شدیدتر از شرب خمر، و فسادی که بر آن مترتّب می شود، بدتر از فساد خمر است.

بنابراین، مجموعاً سه مطلب مهم در سخن امام خمینی قدس سره وجود دارد:

مطلب نخست این که برای حکم به حرمت تکلیفی و وضعی بیع صنم، اصلاً به هیچ دلیل لفظی، نیاز نداریم؛ بلکه عقل استقلالاً عبادت اوثان را قبیح می داند و شارع هم اگر بخواهد بیع چنین صنمی را تنفیذ کند، عقل چنین تنفیذی را قبیح می داند.

مطلب دوم، تنقیح مناط ایشان است؛ یعنی این که ما یقین داریم که نهی شرع از بیع خمر و لعن خریدار و مشتری آن، به خاطر آن فسادی است که بر خمر مترتّب می گردد، حال آن که فسادی که بر بت و پرستش آن مترتّب می شود از فساد خمر بیشتر است.

مطلب سوّم، تأییدی است که ایشان از روایات، استفاده می کند.

1- بررسی استدلال به حکم عقل

اگرچه استدلال ایشان، استدلالی دقیق و متین است، لیکن از باب إن قلت طلبگی، نکته ای را در بررسی این استدلال عرض کنیم.

عبادت غیر خدا به حکم عقل قبیح است و کمال قبح و کمال فساد را هم دارد؛ امّا