مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 403

ص:406

چیزی را که در زمانی جزء هیاکل عبادت بوده، حرام کرده است، حتّی اگر مقصود از خرید و فروش آن، چیزی بجز عبادت باشد؟ مثلاً ممکن است امروزه بتی باشد که در عهد باستان مورد پرستش بوده، ولی اکنون کسی آن را عبادت نمی کند و جنبۀ باستانی دارد. آیا خرید این بت به قصد نگهداری در موزه، جایز است یا خیر؟

الف) دیدگاه امام خمینی

امام خمینی قدس سره در مکاسب محرّمه، پس از بیان ادلّۀ دالّ بر حرمت تکلیفی و وضعی می فرماید:

هذا حال ما علم ترتّب الحرام علیه ولا یبعد الحاق ما یکون مظنّه لذلک به، بل صوره احتمال الترتّب ایضاً احتیاطاً، لأهمّیه الموضوع وشدّه الإهتمام به، فلا یقصر عن الأعراض والنفوس، بل أولی منهما فی ایجاب الإحتیاط؛(1) این که گفته شد بیع هیاکل عبادت حرام است، مربوط به جایی است که ترتّب حرام بر بیع معلوم باشد (مثلاً می دانیم که قصد مشتری از خرید این بت، عبادت آن است).

بعید نیست مواردی که نسبت به ترتّب فساد آن علم نداریم امّا به آن ظن داریم نیز ملحق به فرض علم باشد. بلکه حتّی اگر ظنّ به ترتّب حرام هم نداشته باشیم، امّا احتمال حرام بدهیم نیز این احتمال ملحق به صورت علم است و باید احتیاط کرد؛ زیرا این موضوع از نظر اهمّیت چیزی از اعراض و نفوس کم ندارد و بلکه در ایجاب احتیاط، از اعراض و نفوس نیز اولی است.

نتیجۀ سخن امام قدس سره این است که خرید و فروش بت، فقط زمانی جایز است که علم به عدم ترتّب حرام داشته باشیم و این خرید و فروش برای غرض دیگری بجز عبادت باشد؛ امّا در مواردی که علم و یا ظن و یا حتّی احتمال ترتّب حرام باشد، خرید و فروش جایز نیست.