مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 405

ص:408

ملاک در مسئلۀ هیاکل عبادت «حقّ اللّه» است و ما دلیل نداریم که «حقّ اللّه» اولی از «حقّ الناس» باشد؛ بلکه بعضی از فقها حقّ الناس را مقدّم دانسته اند. بنا بر این، اگر زید بخواهد عمرو را قصاص کند، چنانچه احتمال اشتباه بدهد، نباید این کار را انجام دهد؛ زیرا

«الحدود تُدرأ بالشبهات»؛(1) امّا اگر بخواهد بت را به کسی بفروشد که علم به عبادت او ندارد، معلوم نیست که این احتیاط لازم باشد. بنا بر این، اولویتی که امام خمین قدس سره بیان کردند، برای ما مشکوک است.

3- اشکال امام خمینی بر بیع هیاکل عبادت به قصد شکستن

امام خمینی قدس سره در این بحث، مسئلۀ دیگری را نیز مطرح کرده اند و آن این که: اگر کسی بت را برای شکستن بخرد (لغرض إدراک ثواب الکسر)(2) این بیع جایز است؛ امّا در عین حال اشکال می کنند که بت یا صلیب تا زمانی که در هیئت هیکل عبادت وجود دارد، مالیّت عرفی دارد، امّا مالیّت شرعی ندارد. پس از آن که شکست، مالیّت عرفی نیز ندارد و در هر صورت، این بت یا صلیب فاقد مالیّت شرعی و عرفی است. از سوی دیگر، درک ثواب از غایاتی نیست که برای این بت، منفعت شمرده شود و به آن مالیّت ببخشد. بنا بر این، لازم است که احراز شود مشتری حتماً آن را خواهد شکست:

إنّ صحّه البیع لغایه الکسر تتوقّف علی إحراز أنّ المشتری یشتریه لتلک الغایه لأنّ مانعیته علی هذه الغایه ومع الشک فی کونها لها یشکّ فی مالیّته فلا تصحّ معاوضه علیه؛(3) صحّت بیع برای شکستن، متوقّف است بر این که احراز کنیم مشتری به خاطر همین هدف است که آن را می خرد؛ زیرا مالیّت آن هیکل عبادت، بر این غایت متوقّف است. و در صورت شک در این غایت، مالیّت آن هیکل عبادت نیز مشکوک خواهد بود و نمی تواند مورد معاوضه قرار گیرد.

پاسخ: این که ایشان می گویند بت تا زمانی که بت است، مالیّت شرعی ندارد، قابل