مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 408

ص:411

صحیح است یا خیر؟ مثلاً آیا خرید و فروش صلیبی که از طلا ساخته شده و قصد دو طرف فقط طلای آن است، نه هیئت آن، جایز است یا نه؟

بیان استدلال، این است که ادلّۀ تحریم شامل این مورد نمی شود و بیع صحیح است؛ زیرا ادلّۀ تحریم، بیع «صنم» یا «صلیب» را ممنوع کرده اند؛ امّا در این جا «صنم» یا «صلیب» فروخته نشده است؛ بلکه مادّۀ آن - مثلاً طلا - فروخته شده است.

1- دیدگاه کاشف الغطاء:

نظر کاشف الغطاء رحمه الله این است که:

لا یجوز عمله ولا إستعماله ولا الإنتفاع به ولا إبقائه ولا الإکتساب به بجمیع وجوهه، من غیر فرق بین قصد الجهه المحلّله وغیرها ولا بین قصد المادّه وقصد الصوره لظاهر الإجماع والأخبار؛(1) اجماع و اخبار دلالت دارد بر این که در بیعِ چیزی مثل بت، چه قصد وجه حلال شود و چه نشود، و چه قصد مادّۀ تنها شود و چه قصد هیئت، بین اینها فرقی وجود ندارد و در هر صورت بیع، انتفاع، استعمال و ابقائش، حرام است.

لیکن شیخ انصاری رحمه الله به کاشف الغطاء رحمه الله این گونه اشکال می کند که اگر مقصود از «قصد مادّه»، جایی باشد که مادّه به دلیل نفیس و با ارزش بودن، انگیزۀ معامله بوده، ولی معامله در مقابل مجموع قرار گرفته است، در این صورت استظهار کاشف الغطاء رحمه الله ازاخبار و اجماع، خوب است و معامله صحیح نیست؛ امّا اگر مقصود، جایی باشد که فقط مادّه، مورد بیع است (مانند این که دربارۀ بتی که از جنس چوب است، بگوید: «بعتک خشب هذا الصنم») حکم به بطلان مشکل است و ادلّۀ تحریم، چنین موردی را شامل نمی شود؛ زیرا در این جا مبیع «خشب» است نه بت و صلیب، و فرض هم بر این است که خود این مادّه مالیّت دارد. چنان که نظر فقها در مورد غصب بت یا