مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 429

ص:432

5- خلاصۀ بررسی روایات

مجموعاً چهار حدیث بیان شد: حدیث أبی الجارود، صحیحۀ أبی بصیر، حدیث مناهی و صحیحۀ معمّر بن خلّاد. در حدیث أبی الجارود در ابتدا شطرنج و نرد به عنوان مصادیق «میسر» معرّفی شدند؛ لیکن سپس فرمود:

«وَکلّ قمارٍ میسر». در صحیحۀ ابی بصیر فقط «شطرنج» مطرح شده و کلمۀ «نرد» در آن نیست. در حدیث مناهی بجز شطرنج، نرد و کوبه و عود نیز اضافه شده است.

دربارۀ حدیث أبی الجارود گفته شد که اگر أبی الجارود همان زیاد بن منذر باشد، این روایت ضعیف است، مگر این که با توجّه به قرار گرفتن نام أبی الجارود در اسناد کامل الزیارات و یا تفسیر علی بن ابراهیم، از راه توثیق عام وثاقت او را بپذیریم. امّا اشکال دیگر روایت، این است که واسطه های بین علی بن ابراهیم و أبی الجارود مجهول اند.

دربارۀ صحیحۀ بزنطی هم گفته شد که واسطه های بین ابن ادریس حلّی و بزنطی قدس سرهما مجهول است. حدیث مناهی نیز ضعیف السند است.

امّا ظاهراً صحیحۀ معمّر بن خلاّد از نظر سند و دلالت، کامل است.

گفتار سوم: مصادیق آلات قمار

اشاره

دربارۀ این که مقصود از آلات قمار چیست، روایت صحیح السندی که شامل همۀ آلات قمار باشد نداریم. اینک سه احتمال موجود است: نخست این که به نرد و شطرنج و طبل بسنده کنیم و بگوییم در روایات فقط این سه مورد آمده و فقط بیع اینها حرام است. احتمال دوم این که بگوییم همۀ آلات معدّه برای قمار حرام است. احتمال سوم این که

«کلّ ما قومر به» حرام است، خواه از آلات معدّۀ قمار باشد یا نباشد، چنان که در روایت ابی الجارود پس از این که حضرت علیه السلام «میسر» را به «نرد و شطرنج» تفسیر کردند، فرمودند:

«وکلّ قمار میسر؛ هر وسیله ای که با آن قمار می شود، میسر است». اگر با گردو هم قمار کردید، میسر است. نتیجۀ پذیرش این اطلاق و ضمیمۀ آن