مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 434

ص:437

اشکال دوم: نکتۀ دوم که در سخن ایشان بود، این است که اتلاف گردو و تخم مرغ جایز نیست؛ چون به حمل اوّلی و شایع آلت قمار نیستند. به نظر می رسد که در این جا خلطی صورت گرفته است. بله، صحیح است که اتلاف گردو جایز نیست؛ ولی ملازمه ای بین عدم جواز اتلاف و جواز بیع، وجود ندارد و این گونه نیست که هر چیزی که اتلافش جایز نیست، خرید و فروشش جایز باشد. بنا بر این، نمی توان از عدم جواز اتلاف گردو و تخم مرغ، نتیجه گرفت که خرید و فروش این دو به قصد قمار، جایز است و محلّ بحث در حرمت خرید و فروش، فقط آلات معدّۀ قمار است.

البتّه فعلاً غرض از این اشکال این نیست که بگوییم خرید و فروش تخم مرغ و گردو اگر به قصد قمار باشد، حتماً حرام است؛ زیرا برای بحث از حرمت گردو و تخم مرغ، باید ادلّه بررسی شوند تا مشخّص شود که حرمت بیع آیا فقط مخصوص آلات معدّه است یا اعمّ از معدّه و غیر معدّه است. در اشکالی که مطرح شد، مقصود فقط این است که بر خلاف نظر محقّق خوئی قدس سره عدم جواز اتلاف، ملازمه ای با جواز خرید و فروش ندارد.

اشکال سوم: نتیجۀ استناد محقّق خوئی قدس سره به حدیث مناهی و خبر أبی بصیر، این است که اگرچه مورد این دو روایت فقط بعضی از آلات خاصّ قمار است، امّا فصل و تفاوتی میان شطرنج و نرد با سایر آلات قمار نیست.(1)

ایشان به صحیحۀ معمّر بن خلاّد اشاره ای نکردند، حال آن که به نظر می رسد اگر صحیحۀ معمّر بن خلاّد نباشد، نمی توانیم به عدم قول به فصل، استناد کنیم؛ زیرا در میان سه روایت دیگر، حدیث أبی الجارود که دارای کبرای کلّی است، به لحاظ سندی مخدوش است و دو روایت دیگر که محقّق خوئی به آن استناد کرده اند (حدیث مناهی و خبر أبی بصیر) دارای کبرای کلّی نیستند و فقط برخی از مصادیق را نام برده اند. از این رو، سرایت و تعمیم آنها به سایر موارد ممکن نیست.